Köpek ve Kediler için İlk Yardım: Veterinerden Önce Ne Yapılmalı

Önce kendi güvenliğinizi sağlayın

Acı çeken ya da korkan her hayvan ısırabilir veya tırmalayabilir; sizi iyi tanıyan uysal bir hayvan bile. Veteriner ilk yardım kılavuzları, yardım eden kişi için risk yüksek olduğunda ilk yardım yapılmamasını önerir. Yoğun bir yolda ya da etrafına saldıran bir hayvanla karşılaştığınızda mesafenizi koruyun ve yardım çağırın.

Yavaş hareket edin ve alçak sesle konuşun. Başın üzerine örtülen hafif bir havlu korkmuş bir hayvanı sakinleştirebilir. Bir kediyi kalın bir havluya sarın ve bir taşıma çantasına ya da hava delikleri olan bir kutuya koyun. Kusmuyorsa, nefes almakta zorlanmıyorsa ve yüzünde bir yaralanma yoksa, bir köpeğe yumuşak bir ağızlık takılabilir ya da ağzı bir kumaş şeridiyle bağlanabilir. Kan ya da kimyasal maddeler söz konusuysa tek kullanımlık eldiven giyin. Isırılır ya da tırmalanırsanız yarayı yıkayın ve bir doktora danışın.

Ekibin hazırlanabilmesi için yola çıkmadan önce kliniği arayın. Birçok klinik geceleri kapalıdır; bu yüzden size en yakın 24 saat açık acil veteriner kliniğini ihtiyaç duymadan önce öğrenin.

Ne zaman acil durumdur

Bu belirtilerden herhangi birini görürseniz doğrudan bir veterinere gidin.

• Nefes almada güçlük, sesli nefes alma ya da soluk, gri veya mavi diş etleri
• Yığılıp kalma, aşırı güçsüzlük ya da normal tepki vermeme
• Sıkıca bastırıldığında yavaşlamayan kanama
• Beş dakikadan uzun süren bir nöbet ya da 24 saat içinde iki veya daha fazla nöbet
• Evcil hayvanınız iyi görünse bile kesin ya da şüphelenilen zehirlenme
• Sıcak havada aşırı nefes nefese kalma, sendeleme, salya akması ya da kusma
• Özellikle büyük ve derin göğüslü köpeklerde, şişmiş karınla birlikte hiçbir şey çıkarmayan öğürme
• Kum kabında ıkınan ve çok az idrar yapan ya da hiç idrar yapamayan erkek kedi
• Görünür bir yaralanma olmasa bile yüksekten düşme ya da araç çarpması

İç yaralanmalar ve zehirlenmeler çoğu zaman başta hafif görünür. Klinikte ekip genellikle önce solunumu ve dolaşımı kontrol eder ve testlere geçmeden önce oksijen, sıvı tedavisi ya da ağrı kesici verebilir.

Kanama, yaralar ve kırık kemikler

Kanayan bir yaraya gazlı bezle ya da katlanmış temiz bir bezle sıkıca bastırın ve bastırmaya devam edin. Kan bezden geçerse üzerine yeni katlar ekleyin ve ilk bezi yerinde bırakın; çünkü onu kaldırmak oluşmakta olan pıhtıyı koparabilir. Bezin üzerine sıkıca sarılan bir bandaj, yolculuk sırasında baskıyı koruyabilir. Bacaktan ya da kuyruktan gelen şiddetli kanama sıkı baskıyla durmazsa, veteriner kılavuzları bir sonraki adım olarak yaranın yukarısına turnike uygulanmasını destekler. Turnikeyi taktığınız saati not edin ve veterinere bildirin.

Yaraya saplanmış bir şey, örneğin bir çubuk varsa onu yerinde bırakın ve kliniğe giderken oynamamasına dikkat edin. Onu çekip çıkarmak kanamayı artırabilir. Ağızdan ya da anüsten sarkan bir ipi veya ipliği de çekmeyin, çünkü daha içeride bir yere takılmış olabilir.

Kemik kırığından ya da sırt yaralanmasından şüpheleniyorsanız hayvanı olabildiğince az hareket ettirin. Onu bir tahta ya da gergin tutulan bir battaniye gibi düz ve sağlam bir yüzeyin üzerine kaydırın; başını, boynunu ve sırtını aynı hizada tutun. Bir bacağı düzeltmeye çalışmayın. Veteriner genellikle atel ya da ameliyata karar vermeden önce ağrı kesici verir ve röntgen çeker.

Hava yolu tıkanması ve kardiyopulmoner resüsitasyon (KPR)

Boğazına bir şey takılan bir hayvan nefes almakta zorlanır, patisiyle ağzını kurcalayabilir ve diş etleri morarabilir. Cismi açıkça görebiliyor ve ona güvenle ulaşabiliyorsanız çıkarmayı deneyebilirsiniz. Parmaklarınızı körlemesine boğazına sokmayın; bu, cismi daha derine itebilir ve ciddi bir ısırığa yol açabilir. Güncel kılavuzlar, açık elinizle sırtın göğüs kafesinin arka kısmına denk gelen yerine en fazla beş kez sertçe vurmayı önerir. Bu vuruşlar hava yolunu açmazsa hemen veterinere gidin. Evcil hayvanlar için bir ilk yardım kursunda deneyebileceğiniz başka teknikleri de öğrenebilirsiniz. Hayvan bilincini kaybederse hemen göğüs basısına başlayın.

Kalp-akciğer canlandırmasını (KPR) yalnızca nefes almayan ve tepki vermeyen bir hayvana ve yalnızca sizin için güvenli olduğunda uygulayın. Hayvanı sert bir zeminde sağ yanına yatırın. Orta ve büyük boy köpeklerin çoğunda göğsün en geniş kısmına bastırın. Kedilerde ve küçük köpeklerde kalbin üzerine, dirseğin hemen arkasına bastırın. Dakikada 100 ila 120 kez, sert ve hızlı bastırın; göğsü genişliğinin üçte biri ile yarısı arasında bir oranda içeri çökertin ve her seferinde tamamen eski haline dönmesine izin verin. Bulldoglar gibi geniş ve yassı göğüslü köpekler sırtüstü yatırılır ve göğüs kemiğinin üzerine bası uygulanır. Yalnızsanız 30 kez göğüs basısı yapın, ardından ağzını kapalı tutarak burnuna iki kez nefes verin. İki dakikalık turlar halinde çalışın; aracı başka biri kullanabiliyorsa kliniğe giderken de devam edin. Bunu öğrenmenin en iyi yolu, evcil hayvanlar için kısa bir KPR kursudur. Sağlıklı bir evcil hayvan üzerinde asla göğüs basısı alıştırması yapmayın.

Zehirlenme, yanıklar ve sıcak çarpması

Evcil hayvanınızın zehirli bir şey yuttuğunu düşünüyorsanız onu kaynaktan uzaklaştırın ve hemen veterinerinizi ya da bir hayvan zehir danışma hattını arayın. Ambalajı, etiketin bir fotoğrafını ya da bitkiden bir parçayı yanınıza alın. Bir veteriner ya da zehir danışma uzmanı söylemedikçe evcil hayvanınızı kusturmaya çalışmayın. Veteriner kılavuzları bunu önermez; evde uygulanan yöntemler boğulmaya, kusmuğun akciğerlere kaçmasına ya da boğazda ve midede hasara yol açabilir. Veteriner hayvanı güvenli bir şekilde kusturabilir, zehri bağlayan bir tedavi uygulayabilir ya da sıvı tedavisine başlayabilir. Sık görülen zehirli maddelerin listesi ve belirtileri için köpek ve kediler için evdeki yaygın zehirler makalesine bakın.

Kediler tüylerine bulaşan her şey açısından özel bir risk altındadır, çünkü tüylerini yalayarak bu maddeleri temizler ve yutarlar. Tüylere bir kimyasal bulaşırsa eldiven giyin, kedinin yalamasını engelleyin ve kimyasalı nasıl yıkamanız gerektiğini veterinere sorun.

Sıcak su, buhar ya da sıcak bir yüzeyin neden olduğu bir yanıkta bölgeyi en az 20 dakika boyunca serin, akan musluk suyuyla soğutun. Mümkün olan en kısa sürede başlayın. Soğutmaya yanıktan sonraki yaklaşık üç saat içinde başlanırsa yine de faydası olur. Suyu yüzden uzak tutun; buz ya da buzlu su kullanmayın. Kimyasal yanıklarda eldiven giyin ve bölgeyi en az 15 dakika, mümkünse daha uzun süre akan suyla durulayın. Ardından, yanık küçük görünse bile bir veterinere gidin.

Sıcak çarpması hızla hayati tehlike yaratabilir. Evcil hayvanınızı hemen gölgeye ya da serin bir odaya götürün. Suyu başından uzak tutarak bütün vücudunu deriye kadar serin, akan suyla ıslatın. Termometreniz varsa rektal sıcaklık yaklaşık 104 °F (40 °C) değerine düştüğünde soğutmayı bırakın. Termometre yoksa yaklaşık 15 dakika boyunca ya da ağır soluması yatışmaya başlayana kadar soğutmaya devam edin. Ardından, evcil hayvanınız daha iyi görünse bile doğrudan veterinere gidin. Basık yüzlü ırklar daha yüksek risk altındadır.

Nöbetler ve alerjik reaksiyonlar

Nöbet sırasında ellerinizi ağzından uzak tutun, çünkü ciddi şekilde ısırılabilirsiniz. Ağzına yiyecek, su ya da başka herhangi bir şey koymayın. Evcil hayvanınızın çarpabileceği eşyaları uzaklaştırın, onu merdivenlerden ve sudan uzak tutun, diğer evcil hayvanları da yaklaştırmayın. Nöbetin süresini tutun ve mümkünse videoya çekin. Nöbet beş dakikadan uzun sürerse, evcil hayvanınız kendine gelmeden ikinci bir nöbet başlarsa ya da 24 saat içinde iki veya daha fazla nöbet geçirirse bu bir acil durumdur. Hayatındaki ilk nöbet de veteriner muayenesi gerektirir.

İnsülin kullanan evcil hayvanlarda ve çok küçük yavru köpek ve kedilerde düşük kan şekeri (hipoglisemi) gelişebilir. Hayvan güçsüz ya da sendeliyor ama uyanıksa ve nöbet geçirmiyorsa, güncel kılavuzlar veterinere gidişi geciktirmemek koşuluyla diş etlerine biraz şurup ya da bal sürülmesini önerir. Nöbet geçiren ya da bilinci kapalı bir evcil hayvanın ağzına asla bir şey koymayın.

Alerjik tepkiler bir böcek sokmasının, bir aşının ya da bir ilacın ardından, genellikle dakikalar ile saatler içinde ortaya çıkabilir. Tek başına yüzde şişme, kurdeşen ya da kaşıntı genellikle daha hafif bir tepkiye işaret eder; bu durumda tavsiye almak için veterinerinizi arayın. Tekrarlayan kusma, nefes almada güçlük, soluk diş etleri, güçsüzlük ya da yığılıp kalma ise hemen acil bakım gerektiren şiddetli bir tepki olan anafilaksiye işaret eder. Bazı veteriner hekimler hafif tepkiler için evde bir alerji ilacı verilmesini önerir; bilinen şiddetli bir alerjisi olan bir hayvana da evde bulundurulmak üzere bir acil durum enjeksiyonu reçete edilebilir. Yalnızca veterinerinizin evcil hayvanınız için onayladığı ilaçları verin, çünkü insanlar için üretilen bazı alerji ilaçları hayvanlar için tehlikeli maddeler içerir.

İlk yardım çantasında neler bulunmalı

Şimdiden bir ilk yardım çantası hazırlayın ve evdeki herkesin bulabileceği bir yerde saklayın.

• Veterinerinizin, size en yakın 24 saat açık acil veteriner kliniğinin ve bir hayvan zehir danışma hattının telefon numaraları
• Evcil hayvanınızın aşı kartı, mikroçip numarası ve kullandığı ilaçlar
• Gazlı bez kompresler, rulo gazlı bez, kendinden yapışkanlı bandaj ve tıbbi flaster
• Küt uçlu makas, cımbız ve tek kullanımlık eldiven
• Yalnızca evcil hayvanınız için ayrılmış dijital bir termometre
• Gözleri ve yaraları yıkamak için steril serum fizyolojik
• Yumuşak bir ağızlık ya da bez şeritler, kalın bir havlu ve bir battaniye
• Yedek bir gezdirme kayışı ve sağlam bir taşıma çantası

Çantayı birkaç ayda bir kontrol edin; kullanılan ya da son kullanma tarihi geçen her şeyi yenileyin.

Evcil hayvanınızı yeni sahiplendiyseniz

Yeni sahiplenilmiş bir hayvan hâlâ size güvenmeyi öğreniyordur. Yaralı ve korkmuşsa, şimdiye kadar uysal davranmış olsa bile ısırabilir; bu yüzden ona çok dikkatli dokunun. Ürkek yeni evcil hayvanlar tasmalarından sıyrılabilir ya da açık bir kapıdan fırlayıp kaçabilir; bu nedenle ilk haftalarda kapıları ve bahçe kapılarını kapalı tutun.

Paw Squadron’ın her hayvanına sahiplenmeden önce veteriner kontrolü, parazit tedavisi, aşılar ve mikroçip uygulanır. Acil durumda başvurduğunuz veterinerin elinin altında olması için bu kayıtların kopyalarını çantanızda saklayın. Evcil hayvanınız geldikten kısa süre sonra bölgenizdeki bir veterinere kaydolun ve geceleri ve hafta sonları hangi kliniğin hizmet verdiğini sorun. Daha fazla pratik rehber için PawPedia’yı ziyaret edin; sahiplenmeyle ilgili sorularınız varsa SSS sayfamıza göz atın.