Λύσσα σε σκύλους και γάτες: εμβολιασμός, ταξίδια και ασφάλεια

Πώς μεταδίδεται η λύσσα

Ο ιός της λύσσας βρίσκεται στο σάλιο ενός μολυσμένου ζώου. Συνήθως μεταδίδεται μέσω δαγκώματος. Λιγότερο συχνά, μεταδίδεται όταν σάλιο μπει σε μια πρόσφατη γρατζουνιά, σε μια ανοιχτή πληγή ή στα μάτια, τη μύτη ή το στόμα. Από την πληγή, ο ιός κινείται αργά κατά μήκος των νεύρων προς τον εγκέφαλο. Στη συνέχεια φτάνει στους σιελογόνους αδένες, και από εκείνη τη στιγμή το ζώο μπορεί να μολύνει άλλους.

Το διάστημα από το δάγκωμα έως τα πρώτα σημάδια ονομάζεται περίοδος επώασης. Στους σκύλους και τις γάτες διαρκεί συνήθως από λίγες εβδομάδες έως λίγους μήνες. Μπορεί να είναι συντομότερη, και σε σπάνιες περιπτώσεις διαρκεί έναν χρόνο ή και περισσότερο. Σε αυτό το διάστημα το ζώο φαίνεται υγιές και συμπεριφέρεται φυσιολογικά.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι σκύλοι είναι η κύρια πηγή λύσσας στον άνθρωπο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι οι σκύλοι ευθύνονται για έως και 99% των κρουσμάτων σε ανθρώπους. Στην Ευρώπη η κατάσταση είναι καλύτερη. Το μεγαλύτερο μέρος της Δυτικής Ευρώπης και μεγάλο μέρος της Κεντρικής Ευρώπης είναι απαλλαγμένα από τη λύσσα στα χερσαία ζώα, κυρίως χάρη στα δολώματα με εμβόλιο που ρίχνονται για τις άγριες αλεπούδες. Η νόσος εξακολουθεί να υπάρχει σε περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Ουκρανία και η Ρουμανία. Τα τελευταία χρόνια έχει επανεμφανιστεί και σε ορισμένες περιοχές της Πολωνίας, της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας. Ορισμένες ευρωπαϊκές νυχτερίδες φέρουν συγγενείς ιούς. Ελάχιστες γάτες έχουν μολυνθεί αφού έπιασαν νυχτερίδες, αν και οι ειδικοί θεωρούν αυτόν τον κίνδυνο πολύ χαμηλό.

Σημάδια που πρέπει να προσέχετε

Η λύσσα συχνά ξεκινά με μια αλλαγή στην προσωπικότητα. Ένα κατοικίδιο μπορεί να κρύβεται περισσότερο από ό,τι συνήθως, να φαίνεται αγχωμένο ή να πηγαίνει να δαγκώσει σε ένα άγγιγμα που άλλοτε απολάμβανε. Αυτό το πρώιμο στάδιο είναι σύντομο, συχνά από μία έως λίγες μέρες. Μετά, ορισμένα ζώα γίνονται διεγερμένα και επιθετικά, ενώ άλλα κυρίως εξασθενούν και παραλύουν. Πολλά εμφανίζουν συνδυασμό και των δύο.

• Ξαφνική αλλαγή στην ιδιοσυγκρασία, όπως ασυνήθιστος φόβος, ανησυχία ή επιθετικότητα
• Δαγκώματα ή απόπειρες δαγκώματος προς ανθρώπους, ζώα ή αντικείμενα χωρίς σαφή λόγο
• Έντονη σιελόρροια ή αφρός στο στόμα
• Δυσκολία στην κατάποση ή κάτω γνάθος που κρέμεται ανοιχτή
• Αλλαγή στον ήχο του γαβγίσματος ή του νιαουρίσματος
• Μεγάλες, διεσταλμένες κόρες των ματιών
• Μάσημα ή κατάποση πραγμάτων που δεν είναι τροφή
• Ασταθές βάδισμα και έπειτα αδυναμία και παράλυση

Οι γάτες εμφανίζουν πιο συχνά την επιθετική μορφή. Ευρωπαίοι ειδικοί στις γάτες εκτιμούν ότι αυτό ισχύει για περίπου 9 στις 10 γάτες με λύσσα. Μια τέτοια γάτα μπορεί να ορμήσει σε ανθρώπους ή άλλα ζώα σχεδόν χωρίς προειδοποίηση. Τόσο στους σκύλους όσο και στις γάτες, η νόσος εξελίσσεται γρήγορα μόλις εμφανιστούν τα σημάδια, και τα περισσότερα ζώα πεθαίνουν μέσα σε περίπου 10 μέρες.

Πολλά από αυτά τα σημάδια έχουν και άλλες αιτίες, όπως κάτι σφηνωμένο στο στόμα ή στον λαιμό, δηλητηρίαση ή άλλες νευρολογικές παθήσεις. Ο κτηνίατρος είναι ο κατάλληλος άνθρωπος για να τα ξεχωρίσει.

Πότε είναι επείγον

Το καλύτερο είναι να καλέσετε τον κτηνίατρό σας την ίδια μέρα αν το κατοικίδιό σας δαγκώθηκε ή γρατζουνίστηκε από άγριο ζώο ή άγνωστο αδέσποτο, αν γύρισε στο σπίτι μετά από τσακωμό με ζώο που δεν είδατε ή αν δείχνει ξαφνικές αλλαγές στη συμπεριφορά μαζί με σιελόρροια ή δυσκολία στην κατάποση. Μια νυχτερίδα που βρέθηκε στο σπίτι μαζί με το κατοικίδιό σας ή στο στόμα της γάτας σας είναι επίσης λόγος να τηλεφωνήσετε.

Αν υποψιάζεστε λύσσα, το ασφαλέστερο είναι να κρατάτε απόσταση. Αν βάλετε το χέρι σας στο στόμα του ζώου για να ψάξετε κάτι σφηνωμένο στον λαιμό, μπορεί να εκτεθείτε στον ιό. Αν το ζώο πρέπει να μετακινηθεί, βοηθούν χοντρά γάντια ή μια κουβέρτα, ενώ ένα κλουβί μεταφοράς ή ένα κλειστό δωμάτιο το εμποδίζει να δαγκώσει κάποιον. Κρατήστε μακριά τα παιδιά και τα άλλα κατοικίδια. Ένα τηλεφώνημα στο κτηνιατρείο πριν φτάσετε επιτρέπει στο προσωπικό να προετοιμαστεί.

Αν ένας άνθρωπος δαγκωθεί ή γρατζουνιστεί από ζώο που μπορεί να έχει λύσσα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά να πλύνει αμέσως την πληγή με σαπούνι και νερό για τουλάχιστον 15 λεπτά και στη συνέχεια να επισκεφθεί γιατρό την ίδια μέρα, ακόμη κι αν η πληγή φαίνεται μικρή. Οι γιατροί μπορούν να χορηγήσουν θεραπεία μετά από έκθεση, η οποία είναι πολύ αποτελεσματική όταν ξεκινά έγκαιρα. Δεν είναι ασφαλές να περιμένετε να εμφανιστούν σημάδια, γιατί μόλις αρχίσουν τα συμπτώματα, η θεραπεία δεν βοηθά πλέον.

Πώς διαγιγνώσκουν τη λύσσα οι κτηνίατροι

Καμία εξέταση δεν μπορεί να επιβεβαιώσει με αξιοπιστία τη λύσσα σε ζωντανό ζώο. Η διάγνωση γίνεται με εργαστηριακή εξέταση εγκεφαλικού ιστού μετά τον θάνατο. Πριν από αυτό, οι κτηνίατροι εκτιμούν τον κίνδυνο με βάση το ιστορικό, το βιβλιάριο εμβολιασμών και τα σημάδια που παρατηρούν.

Δεν υπάρχει θεραπεία από τη στιγμή που θα αρχίσουν τα σημάδια. Ένα ζώο που πολύ πιθανόν έχει λύσσα συνήθως υποβάλλεται σε ευθανασία, ώστε να μην υποφέρει και να προστατευτούν οι άνθρωποι. Η λύσσα είναι υποχρεωτικώς δηλούμενη νόσος, γι' αυτό οι κτηνίατροι αναφέρουν τα ύποπτα κρούσματα στις αρμόδιες κτηνιατρικές αρχές. Τα ακριβή βήματα εξαρτώνται από τη χώρα.

Μετά από δάγκωμα ή τσακωμό

Όταν ένας σκύλος ή μια γάτα που φαίνεται υγιής δαγκώσει άνθρωπο, συνήθως περιορίζεται και τίθεται υπό παρακολούθηση, συχνά για 10 μέρες. Ένα ζώο που έχει τον ιό της λύσσας στο σάλιο του αρρωσταίνει μέσα σε λίγες μέρες. Επομένως, ένα κατοικίδιο που παραμένει υγιές σε όλη την περίοδο παρακολούθησης δεν ήταν μολυσματικό όταν δάγκωσε. Η διάρκεια της παρακολούθησης και το πού θα μείνει το ζώο εξαρτώνται από τους τοπικούς κανονισμούς.

Όταν ένα κατοικίδιο μπορεί να έχει εκτεθεί, για παράδειγμα μετά από τσακωμό με αλεπού ή αδέσποτο, η αντιμετώπιση εξαρτάται από την εμβολιαστική του κατάσταση. Ένα εμβολιασμένο κατοικίδιο συνήθως λαμβάνει αναμνηστική δόση εμβολίου σύντομα μετά την έκθεση και παρακολουθείται στενά για αρκετές εβδομάδες. Για ένα ανεμβολίαστο κατοικίδιο ισχύουν πολύ αυστηρότερα μέτρα, όπως καραντίνα αρκετών μηνών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αρχές συνιστούν ευθανασία. Αυτός είναι ένας από τους σημαντικότερους λόγους για να διατηρείτε το εμβόλιο σε ισχύ.

Εμβολιασμός και ταξίδια στην Ευρώπη

Τα εμβόλια κατά της λύσσας για σκύλους και γάτες είναι πολύ αποτελεσματικά και οι σοβαρές παρενέργειες είναι σπάνιες. Τα κουτάβια και τα γατάκια κάνουν συνήθως το πρώτο εμβόλιο κατά της λύσσας σε ηλικία 12 έως 16 εβδομάδων, και συχνά ακολουθεί δεύτερη δόση περίπου έναν χρόνο αργότερα. Μετά από αυτό, οι αναμνηστικές δόσεις γίνονται κάθε ένα έως τρία χρόνια, ανάλογα με το εμβόλιο και την τοπική νομοθεσία. Ο κτηνίατρός σας μπορεί να σας πει ποιο πρόγραμμα ισχύει.

Για τις γάτες, η σύσταση εξαρτάται από το πού ζείτε. Όπου υπάρχει λύσσα, οι κτηνίατροι συνιστούν το εμβόλιο για κάθε γάτα που βγαίνει έξω. Σε περιοχές χωρίς λύσσα, η γάτα το χρειάζεται για να ταξιδέψει, και μπορεί να το απαιτεί η τοπική νομοθεσία. Μια γάτα χωρίς έγκυρο εμβόλιο δεν μπορεί να ταξιδέψει μαζί σας.

Αυτοί είναι οι βασικοί κανόνες για ταξίδια μεταξύ χωρών της ΕΕ με σκύλο, γάτα ή κουνάβι.

• Το ζώο έχει μικροτσίπ, που τοποθετήθηκε πριν από το εμβόλιο κατά της λύσσας. Εμβόλιο που έγινε πριν από το τσιπ δεν ισχύει για ταξίδια.
• Το ζώο ήταν τουλάχιστον 12 εβδομάδων όταν έκανε το πρώτο του εμβόλιο κατά της λύσσας.
• Έχουν περάσει τουλάχιστον 21 ημέρες από τον πρώτο εμβολιασμό.
• Το ζώο έχει διαβατήριο κατοικιδίου της ΕΕ από εξουσιοδοτημένο κτηνίατρο, όπου αναγράφονται ο αριθμός του μικροτσίπ και ο εμβολιασμός.
• Οι αναμνηστικές δόσεις γίνονται πριν λήξει το προηγούμενο εμβόλιο. Αν μια αναμνηστική δόση καθυστερήσει, το επόμενο εμβόλιο θεωρείται πρώτος εμβολιασμός και η αναμονή των 21 ημερών ξεκινά από την αρχή.

Τα κατοικίδια που εισέρχονται στην ΕΕ από ορισμένες χώρες εκτός ΕΕ χρειάζονται επίσης εξέταση αίματος που να δείχνει επαρκή αντισώματα κατά της λύσσας. Το ταξίδι μπορεί να γίνει μόνο αφού περάσουν τρεις μήνες από τη λήψη του δείγματος αίματος. Ο κατάλογος των χωρών για τις οποίες ισχύει αυτό αλλάζει, γι' αυτό αξίζει να ελέγχετε τους ισχύοντες κανόνες πριν από κάθε ταξίδι. Ορισμένες χώρες προσθέτουν δικούς τους κανόνες, όπως θεραπεία κατά της ταινίας για σκύλους που εισέρχονται στη Φινλανδία, την Ιρλανδία, τη Βόρεια Ιρλανδία, τη Μάλτα ή τη Νορβηγία.

Αυτοί οι κανόνες αφορούν τα ταξίδια με το δικό σας κατοικίδιο. Όταν ένα υιοθετημένο ζώο μετακινείται σε νέα οικογένεια σε άλλη χώρα, η μετακίνηση συνεπάγεται αλλαγή ιδιοκτήτη και υπάγεται σε ξεχωριστά κτηνιατρικά έγγραφα. Το μικροτσίπ και ο έγκυρος εμβολιασμός κατά της λύσσας εξακολουθούν να είναι μέρος της διαδικασίας. Η οργάνωση διάσωσης από την οποία υιοθετείτε μπορεί να σας εξηγήσει με ποια έγγραφα θα ταξιδέψει το ζώο σας.

Η λύσσα και τα νεοϋιοθετημένα ζώα

Οι σκύλοι και οι γάτες του δρόμου έχουν συχνά άγνωστο παρελθόν. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους ο εμβολιασμός και τα σαφή αρχεία έχουν τόσο μεγάλη σημασία για τα διασωσμένα ζώα. Στην Paw Squadron, οι πρώτοι σταθμοί μετά από κάθε διάσωση είναι ο κτηνίατρος και ένα μπάνιο. Πριν από την υιοθεσία, κάθε ζώο περνά έλεγχο και λαμβάνει θεραπεία, εμβόλια και μικροτσίπ.

Όταν έρθει το νέο σας κατοικίδιο, φυλάξτε τα έγγραφα εμβολιασμού του σε ασφαλές μέρος και πάρτε τα μαζί σας στην πρώτη επίσκεψη στον δικό σας κτηνίατρο. Σημειώστε πότε πρέπει να γίνει η επόμενη αναμνηστική δόση κατά της λύσσας και κλείστε ραντεβού έγκαιρα, ώστε το εμβόλιο να μη λήξει ποτέ. Ένα εμβόλιο που έχει λήξει μπορεί να χαλάσει τα ταξιδιωτικά σας σχέδια και δυσκολεύει τη διαχείριση οποιουδήποτε μελλοντικού δαγκώματος ή έκθεσης. Τις πρώτες εβδομάδες, βοηθά να κρατάτε το νέο σας κατοικίδιο μακριά από άγρια ζώα και από ζώα που δεν γνωρίζει. Αν ο σκύλος ή η γάτα σας δαγκώσει ποτέ κάποιον, δείξτε το βιβλιάριο εμβολιασμών στον γιατρό και στον κτηνίατρό σας, καθώς από αυτό εξαρτώνται οι συστάσεις τους.

Αν έχετε ερωτήσεις για το βιβλιάριο εμβολιασμών ή τα ταξιδιωτικά έγγραφα ενός ζώου που θέλετε να υιοθετήσετε, η σελίδα μας με τις συχνές ερωτήσεις είναι ένα καλό σημείο για να ξεκινήσετε, ή μπορείτε να στείλετε ένα αίτημα υιοθεσίας. Για οτιδήποτε αφορά την υγεία του κατοικιδίου σας, ο κτηνίατρός σας είναι ο καταλληλότερος άνθρωπος για να ρωτήσετε.