Psia demencja (zaburzenia funkcji poznawczych): objawy i jak pomóc

Czym jest psia demencja?

Zespół zaburzeń poznawczych psów to przewlekła, postępująca choroba mózgu związana ze starzeniem się. Mózg powoli się kurczy, a gromadzą się w nim nieprawidłowe białka i stan zapalny. Zmiany te porównuje się do choroby Alzheimera u ludzi. W miarę postępu choroba wpływa na pamięć, uczenie się, świadomość otoczenia, sen i zachowanie.

Występuje częściej, niż sądzi wielu opiekunów. W jednym badaniu z USA obejmującym psy w wieku od 11 do 16 lat opiekunowie zgłaszali objawy zaburzeń poznawczych u 28 procent psów w wieku 11 do 12 lat i u 68 procent psów w wieku 15 do 16 lat. W australijskim badaniu ankietowym psów w wieku 8 lat i starszych oszacowano, że chorobę ma około 14 procent z nich, a rozpoznanie u lekarza weterynarii postawiono tylko u około 2 procent. Wielu opiekunów zakłada, że zmiany to po prostu starość, i nigdy o nich nie wspomina.

Wiek jest najsilniejszym czynnikiem ryzyka. Duże badanie ponad 15 000 psów w ramach Dog Aging Project wykazało, że ryzyko zaburzeń poznawczych rosło o około 52 procent z każdym kolejnym rokiem życia. Wśród psów w tym samym wieku i o podobnym stanie zdrowia te opisane jako nieaktywne miały znacznie wyższe ryzyko niż psy bardzo aktywne. To badanie pokazuje związek, a nie dowód na to, że ruch zapobiega demencji, ale to kolejny powód, by starsze psy były w ruchu.

Objawy psiej demencji: lista kontrolna DISHAA

Lekarze weterynarii często grupują objawy pod skrótem DISHAA. Zmiany zwykle zaczynają się od drobiazgów i narastają powoli przez miesiące.

• Dezorientacja. Gubienie się w znajomych pomieszczeniach lub na podwórku, podchodzenie do drzwi od niewłaściwej strony, utykanie za meblami lub w kątach albo wpatrywanie się w ściany lub w pustkę.
• Zmiany w kontaktach. Pies staje się przylepny i domaga się uwagi albo wycofany i mniej zainteresowany ludźmi i innymi zwierzętami. Niektóre psy przestają rozpoznawać znajome osoby, a niektóre stają się drażliwe.
• Zmiany w rytmie snu i czuwania. Więcej snu w ciągu dnia i budzenie się w nocy, chodzenie w kółko, skomlenie lub szczekanie w nocy. Niektóre psy stają się bardziej niespokojne późnym popołudniem lub wieczorem.
• Załatwianie się w domu. Wpadki w domu u psa, który był niezawodnie nauczony czystości, czasem nawet na własnym posłaniu, albo zapominanie o sygnalizowaniu potrzeby wyjścia.
• Zmiany aktywności. Mniejsze zainteresowanie zabawą, spacerami czy zabawkami albo odwrotnie: bezcelowe wędrowanie, chodzenie w kółko, powtarzające się wylizywanie.
• Lęk. Nowe lęki przed hałasem, ludźmi lub wychodzeniem na zewnątrz, stres przy zostawaniu samemu albo ogólny niepokój.

Wpływ dotyczy też uczenia się i pamięci. Pies może wolniej reagować na swoje imię lub na sygnały, które zna od lat, i może mieć większe trudności z nauką nowych rzeczy.

Badacze, którzy obserwowali starsze psy w Danii, stwierdzili, że choroba postępuje u każdego psa w innym tempie. W ich badaniu u jednej trzeciej psów z prawidłowymi funkcjami poznawczymi w ciągu dwóch lat rozwinęły się łagodne zaburzenia, a u części psów z łagodnymi zaburzeniami doszło do pełnego zespołu zaburzeń poznawczych. Wychwycenie wczesnych, łagodnych objawów daje największą szansę na spowolnienie choroby.

Inne problemy, które mogą przypominać demencję

Wiele chorób starszych psów powoduje podobne zmiany, a niektóre z nich bardzo dobrze poddają się leczeniu. Dlatego demencję rozpoznaje się dopiero po sprawdzeniu innych przyczyn. Schorzenia, które mogą przypominać demencję, to:

• Ból spowodowany zapaleniem stawów lub chorobami zębów, który może wywoływać niepokój, drażliwość i wpadki. Zobacz nasz poradnik o zapaleniu stawów u psów.
• Utrata wzroku lub słuchu, przez którą pies może wydawać się zdezorientowany lub łatwo się płoszyć
• Zaburzenia hormonalne, takie jak niedoczynność tarczycy, choroba Cushinga i cukrzyca
• Zakażenia dróg moczowych, choroby nerek lub wątroby oraz nietrzymanie moczu
• Nadciśnienie, guzy mózgu i inne choroby neurologiczne
• Działania niepożądane leków

Pies może jednocześnie mieć demencję i jeden z tych problemów. Leczenie drugiego problemu często łagodzi też objawy demencji.

Jak lekarze weterynarii stawiają diagnozę

Nie ma jednego badania na psią demencję. Lekarz weterynarii zada szczegółowe pytania o zmiany, które zauważyłeś, i o to, jak się rozwijały. Badanie kliniczne, ortopedyczne i neurologiczne, badania krwi i moczu, a czasem pomiar ciśnienia krwi pomagają wykluczyć inne przyczyny. Najnowsze międzynarodowe wytyczne opisują rozpoznanie jako oparte na wywiadzie wskazującym na powoli postępujące objawy DISHAA, braku innego wyjaśnienia w badaniu i testach oraz utrzymywaniu się objawów po wyleczeniu innych problemów. W niektórych przypadkach rezonans magnetyczny mózgu może wykazać zanik typowy dla tej choroby.

Przed wizytą zapisz, co zauważyłeś i kiedy to się dzieje. Bardzo pomocne są krótkie filmy z nocnego chodzenia w kółko, utykania w kątach lub wpatrywania się w jeden punkt, ponieważ w lecznicy psy często zachowują się normalnie. Wielu lekarzy weterynarii używa kwestionariusza do oceny objawów, a powtarzanie go co kilka miesięcy pokazuje, czy leczenie działa.

Jak pomóc: leczenie i opieka

Demencji nie da się cofnąć, ale połączenie kilku metod może złagodzić objawy i poprawić codzienne życie. Warto zacząć, gdy tylko zauważysz zmiany.

Leki. Lekarz weterynarii może przepisać selegilinę – lek stosowany w łagodzeniu objawów zaburzeń funkcji poznawczych u psów. Niektórym psom pomagają też leki łagodzące lęk lub ułatwiające sen w nocy. Lekarz dobierze lek i dawkę dla twojego psa i sprawdzi, jak pies na nie reaguje. Nigdy nie podawaj psu ludzkich środków nasennych ani suplementów bez konsultacji z lekarzem weterynarii, ponieważ niektóre są dla psów szkodliwe.

Dieta. Diety przeznaczone dla starzejącego się mózgu zawierają więcej przeciwutleniaczy, kwasów tłuszczowych omega-3 i innych składników odżywczych. Jedno kontrolowane badanie 87 psów z objawami zaburzeń funkcji poznawczych wykazało, że dieta z triglicerydami średniołańcuchowymi i mieszanką składników wspierających mózg poprawiła wszystkie sześć grup objawów w ciągu 90 dni. Dowodów wciąż przybywa, więc zapytaj lekarza weterynarii, czy dieta lecznicza lub suplement będą odpowiednie dla twojego psa.

Aktywność umysłowa i fizyczna. Zapewniaj zajęcie mózgowi i ciału psa, dostosowane do jego możliwości. Pomagają krótkie, spokojne spacery, spacery węchowe, na których pies sam wyznacza tempo, zabawki z jedzeniem, łatwe gry treningowe z przysmakami i łagodna zabawa. Warto nawet kilka minut dziennie.

Rutyna. Psy z demencją najlepiej radzą sobie, gdy życie jest przewidywalne. Karm psa, wychodź z nim na spacery i kładź się spać o tych samych porach każdego dnia. Nie przestawiaj mebli i w miarę możliwości unikaj dużych zmian w domu.

Praktyczne wskazówki na co dzień

• Nocne budzenie się. Prowadź krótki dzienniczek tego, kiedy pies się budzi i co wydaje się to wywoływać. Zapewniaj więcej aktywności w ciągu dnia i wczesnym wieczorem, a tuż przed snem wyjdź z psem na załatwienie się. Jeśli noce nadal są niespokojne, porozmawiaj z lekarzem weterynarii o lekach.
• Załatwianie się w domu. Wróć do nauki jak ze szczeniakiem: częste wyjścia na zewnątrz, nagrody za załatwienie się we właściwym miejscu i uważny nadzór w domu. Mogą pomóc podkłady higieniczne lub wydzielone miejsce do załatwiania się w domu. Podstawy wyjaśnia nasz poradnik o nauce czystości.
• Bezpieczeństwo. Zablokuj schody i baseny bramkami zabezpieczającymi i obłóż ostre narożniki, jeśli pies ciągle na nie wpada. Upewnij się, że identyfikator na obroży i dane w mikroczipie są aktualne, ponieważ zdezorientowane psy mogą się oddalić.
• Lęk. Nie karz za wpadki, szczekanie ani przylepność, ponieważ nasila to lęk. Unikaj zamykania psa w klatce kennelowej, jeśli nie jest do niej przyzwyczajony, ponieważ samo zamknięcie może wywołać panikę.
• Komfort. Zapewnij psu miękkie posłanie w cichym miejscu blisko rodziny i połóż antypoślizgowe dywaniki na gładkich podłogach.

Więcej pomysłów na to, jak dbać o zdrowie i komfort starszych psów, znajdziesz w naszym poradniku Opieka nad starszym psem.

Kiedy udać się do lekarza weterynarii

Umów wizytę u lekarza weterynarii, jeśli u starszego psa wystąpi którykolwiek z powyższych objawów DISHAA, nawet jeśli wydaje się łagodny, aby można było zacząć działać, póki objawy są jeszcze łagodne. Jeśli zauważysz którykolwiek z poniższych objawów, skontaktuj się z lekarzem weterynarii jeszcze tego samego dnia, a poza godzinami jego pracy – z całodobową lecznicą weterynaryjną.

• Nagła dezorientacja, zapaść lub utrata równowagi
• Napad drgawek, przechylona głowa, chodzenie w kółko lub przyciskanie głowy do ściany
• Nagła ślepota lub szybkie ruchy gałek ocznych z boku na bok
• Parcie przy oddawaniu moczu, krew w moczu lub całkowity brak oddawania moczu
• Odmowa jedzenia lub picia przez ponad dobę albo powtarzające się wymioty
• Skowyt z bólu albo ziajanie i chodzenie w kółko, które nie ustępują

Demencja rozwija się powoli. Nagła zmiana zachowania to raczej inna choroba, na przykład udar, problem w mózgu, zakażenie lub ból, i wymaga szybkiej pomocy.

Dobre życie ze starszym psem

W duńskim badaniu psy z rozpoznanym zespołem zaburzeń poznawczych nie umierały wcześniej niż inne starsze psy. Wiele z nich przy dobrej opiece żyje jeszcze latami. Z czasem jednak objawy mogą stać się ciężkie i dla psa przykre. Jeśli nie masz pewności, czy pies nadal cieszy się życiem, nasz poradnik o jakości życia i pożegnaniu może pomóc ci przemyśleć to razem z lekarzem weterynarii.

Starsze uratowane psy łatwo przeoczyć, a przecież wiele z nich ma do dania jeszcze lata miłości. W Paw Squadron każdy uratowany pies, niezależnie od wieku, trafia do lekarza weterynarii i jest odrobaczany. Jeśli myślisz o daniu domu starszemu psu, zobacz, kto czeka na naszej stronie Adopcje.

Więcej poradników o zdrowiu starszych psów znajdziesz w dziale PawPedia, możesz też napisać do nas przez stronę Kontakt.