Nużyca u psów: objawy, leczenie i powrót do zdrowia

Co jest przyczyną

Głównym roztoczem u psów jest Demodex canis. Opisano też kilka rzadszych gatunków. Te roztocza spędzają całe życie na psie i nie są w stanie przeżyć poza nim.

Szczenięta nabywają roztocza od matki przez bliski kontakt skóry ze skórą podczas karmienia, w pierwszych dniach życia. To normalne i zwykle nie wywołuje żadnych objawów.

Uważa się, że u młodych psów choroba wiąże się z wciąż dojrzewającym układem odpornościowym albo z jego dziedziczną słabością. U dorosłych psów często wskazuje na inny problem, który osłabił mechanizmy obronne organizmu. Przykładem są choroby hormonalne, takie jak niedoczynność tarczycy czy nadczynność nadnerczy, nowotwory, długotrwałe leczenie steroidami lub chemioterapia oraz leiszmanioza – choroba pasożytnicza przenoszona przez moskity. Rolę mogą odgrywać także silny stres, niewłaściwe odżywianie i robaki jelitowe. U wielu psów nigdy nie udaje się ustalić jednej przyczyny.

Objawy, na które warto uważać

Lekarze weterynarii opisują dwie główne postacie. Postać miejscowa objawia się jednym lub kilkoma niewielkimi ogniskami, zwykle na pysku lub przednich łapach. Najczęściej występuje u szczeniąt w wieku poniżej roku. Postać uogólniona obejmuje duże obszary ciała, liczne ogniska lub łapy. Zwykle zaczyna się u młodych psów, a u dorosłych występuje rzadziej.

• Miejsca z przerzedzoną sierścią lub łyse placki, często wokół oczu, warg lub na przednich łapach
• Zaczerwieniona, łuszcząca się lub pokryta strupami skóra w tych miejscach
• Skóra, która z czasem ciemnieje lub grubieje
• Drobne grudki, zaskórniki lub zmiany przypominające pryszcze
• Obrzęknięte, bolesne lub pozbawione sierści łapy
• Tłusta sierść lub nieprzyjemny zapach skóry

Świąd na początku jest często łagodny lub w ogóle go nie ma. Zwykle nasila się, jeśli w skórze rozwinie się zakażenie. To jedna ze wskazówek, które odróżniają nużycę od świerzbu sarkoptowego, nazywanego też po prostu świerzbem, który zwykle wywołuje bardzo silny świąd. Badania skóry u lekarza weterynarii pomagają odróżnić te dwie choroby.

Kiedy to nagły przypadek

Kilka małych łysych placków u szczeniaka, który poza tym jest zdrowy, warto wkrótce pokazać lekarzowi weterynarii, choć nie jest to nagły przypadek. Uogólniona nużyca jest poważniejsza. Gdy bakterie wnikną w uszkodzoną skórę, może rozwinąć się głębokie zakażenie, przez które pies naprawdę się rozchoruje. W ciężkich przypadkach może ono zagrażać życiu. Najlepiej zadzwonić do lekarza weterynarii jeszcze tego samego dnia, jeśli zauważysz którykolwiek z poniższych objawów.

• Liczne ropne krosty, otwarte owrzodzenia lub sączące się rany
• Obrzęknięta, bolesna lub krwawiąca skóra, zwłaszcza na łapach
• Silny, przykry zapach skóry
• Gorączka, osłabienie, spadek energii lub utrata apetytu
• Powiększone węzły chłonne, wyczuwalne jako twarde guzki pod żuchwą lub z tyłu kolan

Jak lekarze weterynarii stawiają diagnozę

Zwykle pierwszym badaniem jest głęboki zeskrob skóry. Płytki zeskrob może nie wykryć roztoczy, ponieważ siedzą one głęboko w mieszkach włosowych. Lekarz weterynarii delikatnie ściska niewielki fragment zmienionej skóry i zeskrobuje ją, aż pojawi się odrobina krwi, a następnie ogląda próbkę pod mikroskopem. Stwierdzenie większej liczby roztoczy, niż zwykle ma zdrowy pies, wskazuje na nużycę.

We wrażliwych miejscach, takich jak łapy czy okolice oczu, lekarz weterynarii może zamiast tego wyrwać kilka włosów i obejrzeć ich cebulki. Roztocza mogą wykazać także próbki pobrane taśmą klejącą oraz próbki ropy. Czasem potrzebna jest biopsja skóry, na przykład u ras o bardzo grubej skórze, takich jak shar pei.

Gdy nużyca pojawi się u dorosłego psa, lekarz weterynarii zwykle szuka ukrytej choroby. Może to oznaczać badania krwi i inne badania. U psów z regionów, w których występuje leiszmanioza, może to obejmować także test w jej kierunku.

Jak wygląda leczenie

Leczenie zależy od postaci choroby. Wiele szczeniąt z postacią miejscową zdrowieje bez specjalnego leczenia w ciągu mniej więcej sześciu do ośmiu tygodni. Lekarz weterynarii może jedynie kontrolować zmiany, aby upewnić się, że się nie rozprzestrzeniają, oraz leczyć ewentualne zakażenie skóry.

Uogólniona nużyca wymaga leczenia. Wielu lekarzy weterynarii stosuje obecnie leki doustne lub do nakrapiania (spot-on) z grupy izoksazolin, czyli z tej samej rodziny leków, którą stosuje się w zwalczaniu pcheł i kleszczy. Możliwe są też inne leki przeciwpasożytnicze. Lekarz weterynarii dobiera preparat na podstawie wieku, rasy, masy ciała i ogólnego stanu zdrowia psa, dlatego warto wspomnieć o każdym wcześniejszym przypadku drgawek. Niektóre rasy pasterskie, takie jak collie i owczarki australijskie, mogą mieć mutację genu, przez którą niektóre starsze leki przeciwpasożytnicze stanowią dla nich ryzyko, dlatego wybór preparatu najlepiej pozostawić lekarzowi weterynarii.

Łagodne zakażenia skóry często leczy się szamponami leczniczymi, a głębokie zakażenia mogą wymagać antybiotyków. Jeśli wykryta zostanie choroba podstawowa, jej leczenie jest częścią planu. U niesterylizowanych suk z postacią uogólnioną lekarze weterynarii często zalecają sterylizację, ponieważ cieczki mogą wywołać nawrót.

Leczenie trwa zwykle miesiącami. Lekarz weterynarii powtarza zeskroby skóry mniej więcej raz w miesiącu. Obecne wytyczne zalecają kontynuowanie leczenia do czasu, aż dwa kolejne zeskroby nie wykażą roztoczy, a potem jeszcze przez kilka tygodni. Zbyt wczesne przerwanie leczenia to częsta przyczyna nawrotu. Psa zwykle uznaje się za wyleczonego, jeśli przez 12 miesięcy po zakończeniu leczenia nie dojdzie do nawrotu.

U psów z nużycą na ogół unika się kremów i tabletek ze steroidami, ponieważ hamują one odpowiedź immunologiczną i mogą umożliwić rozprzestrzenianie się roztoczy. Jeśli twój pies już przyjmuje lek steroidowy z powodu innej choroby, zapytaj lekarza weterynarii, zanim cokolwiek zmienisz. Domowe sposoby nie są zalecane w tej chorobie.

Inne zwierzęta domowe i ludzie

Nużyca nie jest uważana za chorobę zaraźliwą. Wywołujące ją roztocza są przystosowane do psów i nie żyją na ludziach, kotach ani innych zwierzętach. Ludzie mają własne, odmienne gatunki Demodex. Roztocza mogą przechodzić między dorosłymi psami podczas bliskiego kontaktu, ale zwykle nie wywołuje to choroby, ponieważ jej rozwój zależy głównie od układu odpornościowego samego psa.

Choroba może dotyczyć rodzeństwa z jednego miotu, ponieważ szczenięta mają tę samą matkę i często podobne geny. Jeśli jeden szczeniak z miotu ma uogólnioną nużycę, warto zbadać także jego rodzeństwo.

Świerzb sarkoptowy przebiega inaczej. Wywołujące go roztocza łatwo przenoszą się między psami i mogą powodować u ludzi swędzącą wysypkę. To kolejny powód, by lekarz weterynarii potwierdził, o jakie roztocze chodzi.

Zapobieganie i opieka długoterminowa

Najlepszą ochroną jest dobry ogólny stan zdrowia, ponieważ robaki, niewłaściwa dieta i inne choroby mogą osłabiać układ odpornościowy. Oznacza to zbilansowaną dietę, regularne odrobaczanie, rutynowe szczepienia zgodnie z zaleceniami lekarza weterynarii oraz szybkie leczenie każdej innej choroby. Niektórzy lekarze weterynarii proponują też całoroczną ochronę przed pchłami i kleszczami preparatem z grupy izoksazolin, co może zmniejszać ryzyko rozwoju postaci uogólnionej. Zapytaj swojego lekarza weterynarii, czy to rozwiązanie jest odpowiednie dla twojego psa.

Uważa się, że skłonność do uogólnionej nużycy występuje rodzinnie. Dlatego wytyczne zalecają, aby psów z ciężką postacią choroby i ich rodziców nie wykorzystywać w hodowli.

Po wyleczeniu obserwuj, czy nie pojawiają się nowe miejsca z utratą sierści, zwłaszcza w pierwszym roku. Nawroty najczęściej występują kilka miesięcy po zakończeniu leczenia. Szybka wizyta kontrolna przy pierwszych objawach ułatwia ich opanowanie.

Uratowane i świeżo adoptowane psy

Psy, które żyły na ulicy, mogą mieć kilka czynników ryzyka jednocześnie. Życie na ulicy może oznaczać stres, głód, robaki i nieleczone choroby, a wiele młodych bezdomnych psów jest w wieku, w którym nużyca występuje najczęściej. Na Bałkanach kolejną chorobą, o której warto pamiętać, jest leiszmanioza. Jest częsta u psów w Grecji, występuje w Macedonii Północnej, a rzadziej notuje się ją w Bułgarii i Serbii. U dorosłego psa z tych regionów lekarz weterynarii może chcieć ją wykluczyć, gdy pojawi się nużyca.

W Paw Squadron pierwsze przystanki po każdej akcji ratunkowej to lekarz weterynarii i kąpiel. Każde zwierzę przechodzi badanie, odrobaczanie i zabieg przeciw pchłom i innym pasożytom. Przed adopcją każde zwierzę jest także leczone, szczepione i otrzymuje mikroczip.

Przeprowadzka do nowego domu to duża zmiana, a stres jest jednym z czynników powiązanych z nużycą. Badanie u własnego lekarza weterynarii w pierwszych tygodniach pomaga wcześnie wychwycić każdy problem ze skórą. Jeśli u młodego psa pojawi się kilka łysych placków, warto je zbadać. Grzybica skóry i świerzb sarkoptowy mogą wyglądać podobnie, a proste badania pozwalają je odróżnić. Miejscowa nużyca często ustępuje z czasem przy kontroli weterynaryjnej.

Jeśli myślisz o adopcji i masz pytania o historię zdrowia psa, możesz wysłać zgłoszenie adopcyjne. Więcej poradników o opiece nad zwierzętami znajdziesz w dziale PawPedia.