Kamica pęcherza moczowego i niedrożność dróg moczowych u kotów: objawy, leczenie i zapobieganie

Czym są kryształy, kamienie i czopy

Kryształy to drobne ziarenka minerałów, które lekarz weterynarii widzi pod mikroskopem podczas badania moczu. Same w sobie często są nieszkodliwe. Mogą nawet powstać już po pobraniu próbki, gdy mocz stygnie na blacie lub w lodówce. Dlatego lekarze weterynarii często ponownie badają świeżą próbkę, zanim ocenią, czy kryształy mają znaczenie.

Kamienie, nazywane też urolitami, to twarde grudki minerałów. Zwykle znajdują się w pęcherzu, ale mogą też tworzyć się w nerkach. Dwa najczęstsze rodzaje u kotów to kamienie struwitowe i szczawianowo-wapniowe. Ustalenie, jaki rodzaj kamieni ma kot, ma duże znaczenie, ponieważ leczenie i zapobieganie wyglądają w obu przypadkach inaczej.

Czopy w cewce moczowej są miękkie i podatne na ucisk. Składają się z minerałów, komórek i białka przypominającego śluz i są częstą przyczyną niedrożności u kocurów. Wiele kotów z objawami ze strony układu moczowego nie ma ani kamieni, ani czopów. Najczęstszą diagnozą jest idiopatyczne zapalenie pęcherza moczowego kotów – stan zapalny pęcherza bez wyraźnej przyczyny, powiązany ze stresem.

Które koty są bardziej narażone

Największe ryzyko niedrożności mają kocury, zarówno kastrowane, jak i niekastrowane. Ich cewka moczowa jest dłuższa i węższa niż u kotek, więc mały kamień lub czop może utknąć tam, gdzie kotka mogłaby go wydalić. Kotki również miewają kamienie i zapalenie pęcherza i potrzebują równie szybkiej pomocy.

Problemy z układem moczowym najczęściej występują u kotów w średnim wieku, które mają nadwagę i są mało aktywne. Inne czynniki to picie małej ilości wody, korzystanie z kuwety w domu, gdy kot wychodzi na zewnątrz rzadko albo wcale, życie z kilkoma innymi kotami oraz stres wywołany zmianami, takimi jak przeprowadzka lub nowe zwierzę w domu. Przy niektórych rodzajach kamieni rolę mogą też odgrywać zakażenia dróg moczowych, niektóre leki i czynniki dziedziczne.

Dieta ma też znaczenie w mniej oczywisty sposób. Niektóre karmy przeznaczone do kontrolowania struwitów mogą zwiększać ryzyko powstania kamieni szczawianowo-wapniowych. To jeden z powodów, dla których lekarze weterynarii proponują dietę urologiczną dopiero wtedy, gdy wiedzą, czego kot faktycznie potrzebuje.

Kamienie i niedrożność nie są zaraźliwe. Nie przenoszą się z kota na kota, na psy ani na ludzi. Koty mieszkające w tym samym domu mogą jednak mieć wspólne czynniki ryzyka, takie jak ta sama dieta czy ta sama stresująca zmiana.

Objawy, na które warto uważać

Większość objawów widać w kuwecie i wokół niej. Wyglądają tak samo bez względu na to, czy przyczyną jest kamień, czop czy zapalenie pęcherza, dlatego rozróżnić je można dopiero podczas wizyty u lekarza weterynarii.

• Częste wizyty w kuwecie
• Parcie lub oddawanie za każdym razem tylko niewielkich ilości moczu
• Zawodzenie lub miauczenie przy próbach oddania moczu
• Różowy lub czerwony mocz albo krew w żwirku
• Oddawanie moczu poza kuwetą
• Częstsze niż zwykle wylizywanie okolic narządów płciowych

Kot, który nagle zaczyna oddawać mocz poza kuwetą, może odczuwać ból. Karanie zwiększa stres i może pogorszyć sytuację, dlatego warto potraktować tę zmianę jako możliwy problem zdrowotny i umówić wizytę u lekarza weterynarii.

Kiedy to nagły przypadek

Kot, który nie może oddać moczu, potrzebuje lekarza weterynarii natychmiast, o każdej porze dnia i nocy. Najczęściej dotyczy to kocurów. Kot raz po raz wraca do kuwety, kuca, ma parcie i oddaje tylko pojedyncze krople moczu albo nic. Opiekunowie czasem mylą to parcie z zaparciem. W przypadku kocura najbezpieczniej jest zakładać niedrożność, dopóki nie zbada go lekarz weterynarii.

W miarę trwania niedrożności kot może głośno miauczeć, przestać jeść, wymiotować, mniej się ruszać i osłabnąć lub stać się bardzo osowiały. Brzuch może być bolesny w dotyku. Gdy mocz nie może opuścić organizmu, we krwi gromadzą się produkty przemiany materii i potas. Wysoki poziom potasu może spowolnić pracę serca i zaburzyć jego rytm. Bez leczenia kot z całkowitą niedrożnością może umrzeć w ciągu dwóch do trzech dni, a czasem szybciej.

Jeśli nie masz pewności, zadzwoń do swojego lekarza weterynarii lub do najbliższej całodobowej lecznicy weterynaryjnej i opisz, co widzisz. Wczesny telefon jest bezpieczniejszy niż czekanie, aż samo przejdzie.

Jak lekarze weterynarii ustalają przyczynę

Lekarz weterynarii zwykle zaczyna od delikatnego obmacania brzucha. Pełny, bolesny pęcherz u kota, który nie oddaje moczu, wskazuje na niedrożność. Badanie moczu pokazuje krew, kryształy, oznaki zakażenia oraz stopień zagęszczenia moczu. Posiew moczu pozwala sprawdzić obecność bakterii. Badania krwi pokazują, jak radzą sobie nerki i czy poziom potasu jest wysoki.

Zdjęcia rentgenowskie pokazują większość kamieni, nawet całkiem małe. Nieliczne rodzaje kamieni nie są widoczne na zdjęciach rentgenowskich – te można wykryć za pomocą USG. Gdy kamień zostanie usunięty lub wydalony, lekarze weterynarii zalecają wysłanie go do laboratorium do analizy. Dokładny rodzaj kamienia jest najlepszą wskazówką przy wyborze leczenia i zapobieganiu powstawaniu nowych kamieni.

Jak wygląda leczenie

Kota z niedrożnością najpierw się stabilizuje. Zwykle oznacza to płyny podawane dożylnie, leki przeciwbólowe oraz leczenie, które obniża poziom potasu i chroni serce. Następnie, w sedacji lub znieczuleniu, lekarz weterynarii wprowadza do cewki moczowej cienki cewnik. Czop lub kamień zostaje wypłukany albo cofnięty z powrotem do pęcherza. Większość kotów zostaje w lecznicy przez kilka dni, aż pęcherz i nerki dojdą do siebie, a niektóre potrzebują więcej czasu.

Leczenie kamieni w pęcherzu zależy od ich rodzaju. Kamienie struwitowe często można rozpuścić za pomocą specjalnej karmy weterynaryjnej. U kotów trwa to często od dwóch do czterech tygodni, a duże kamienie mogą wymagać więcej czasu. Dieta działa tylko wtedy, gdy kot nie je nic innego, a lekarz weterynarii kontroluje postępy za pomocą zdjęć rentgenowskich lub USG. Zmniejszający się kamień nadal może przemieścić się do cewki moczowej, dlatego w tym czasie warto uważnie obserwować, czy nie pojawiają się objawy niedrożności.

Kamieni szczawianowo-wapniowych nie da się rozpuścić dietą. Gdy wywołują objawy lub mogą doprowadzić do niedrożności, lekarze weterynarii je usuwają. U wielu kotów usuwa się je podczas operacji pęcherza, po której koty zwykle szybko wracają do zdrowia. Bardzo małe kamienie można czasem wypłukać w znieczuleniu bez operacji, a niektóre specjalistyczne lecznice potrafią kruszyć kamienie laserem. U kocurów te możliwości są bardziej ograniczone ze względu na wąską cewkę moczową.

Kotom, u których niedrożność powraca raz za razem mimo innego leczenia, można zaproponować operację zwaną uretrostomią kroczową. Poszerza ona cewkę moczową, dzięki czemu małe czopy i kamienie mogą przez nią przejść, co zmniejsza ryzyko kolejnej niedrożności. Kamienie i zapalenie pęcherza nadal mogą pojawić się później. U mniej więcej co czwartego kota w pierwszym roku po tej operacji rozwija się bakteryjne zakażenie dróg moczowych, dlatego kontrolne badania moczu są częścią planu.

Po przebytej kamicy lub niedrożności lekarze weterynarii zwykle zalecają kontrolne badania moczu w regularnych odstępach czasu, a czasem także badania obrazowe. Pomaga to wcześnie wychwycić powracający problem.

Jak zmniejszyć ryzyko w domu

Więcej wody to dla większości kotów jedna z najbardziej pomocnych zmian. Rozcieńczony mocz wypłukuje minerały z organizmu, zanim zdążą zbić się w grudki. Mokra karma składa się głównie z wody, więc karmienie nią w całości lub w części zwiększa ilość wody, którą kot przyjmuje każdego dnia.

• Podawaj mokrą karmę, jeśli lekarz weterynarii się zgadza, i zmieniaj dietę stopniowo
• Zapewnij świeżą, czystą wodę w kilku miejscach w domu
• Stosuj weterynaryjną dietę urologiczną tylko wtedy, gdy lekarz weterynarii zaleci ją ze względu na rodzaj kamieni u twojego kota

Koty, które miały kamienie struwitowe, często pozostają na karmie zmniejszającej ryzyko powstania nowych struwitów. Koty, które miały kamienie szczawianowo-wapniowe, potrzebują innego planu, dlatego o wyborze decyduje analiza kamienia. Regularne badania moczu pokazują, czy plan działa. Informacje o ustawieniu kuwety, utrzymaniu prawidłowej masy ciała i sposobach zmniejszania stresu znajdziesz w naszym poradniku o zapaleniu pęcherza moczowego u kotów.

Uratowane i świeżo adoptowane koty

Przeprowadzka do nowego domu to duża zmiana dla każdego kota, a stres i zmiany w codziennym rytmie wiążą się z problemami z układem moczowym. Kocury, także kastrowane, to grupa najbardziej podatna na niedrożność, dlatego warto znać objawy od pierwszego dnia. W pierwszych tygodniach obserwuj kuwetę: zwracaj uwagę, jak często kot z niej korzysta i czy grudki moczu mają normalną wielkość.

Więcej poradników o zdrowiu kotów i opiece nad nimi znajdziesz w dziale PawPedia. Zwierzęta, które czekają na dom, poznasz na naszej stronie Adopcje.