Cukrzyca u psów i kotów: objawy, leczenie i codzienna opieka

Jak cukrzyca wpływa na organizm

Trzustka wytwarza insulinę – hormon, który przenosi cukier (glukozę) z krwi do komórek ciała. W cukrzycy organizm wytwarza za mało insuliny lub przestaje prawidłowo na nią reagować. Cukier gromadzi się we krwi i przechodzi do moczu, pociągając za sobą dodatkową wodę. Dlatego zwierzęta z cukrzycą tak dużo piją i oddają tak dużo moczu. Komórkom brakuje paliwa, więc organizm zamiast tego rozkłada tłuszcz i mięśnie.

U psów i kotów zwykle rozwijają się różne postacie choroby. Większość psów z cukrzycą traci komórki wytwarzające insulinę. Może to być skutkiem uszkodzenia o podłożu immunologicznym lub powtarzających się epizodów zapalenia trzustki. Te psy potrzebują insuliny do końca życia. Większość kotów z cukrzycą ma postać podobną do cukrzycy typu 2 u ludzi. Ich trzustka nadal wytwarza trochę insuliny, ale organizm słabo na nią reaguje, a nadwaga to pogarsza.

Cukrzyca nie jest zaraźliwa. Nie może przenosić się między zwierzętami ani ze zwierząt na ludzi.

Czynniki ryzyka

U psów cukrzyca zwykle pojawia się w średnim wieku lub później. Suki zapadają na nią mniej więcej dwa razy częściej niż samce. Pudle miniaturowe, jamniki i sznaucery należą do ras, które chorują częściej, choć zachorować może każdy pies. U niesterylizowanych suk hormony cieczki i ciąży działają przeciwnie do insuliny i mogą wywołać chorobę. Ryzyko zwiększają też otyłość, choroba Cushinga oraz długotrwałe leczenie lekami steroidowymi lub hormonalnymi z grupy progestagenów.

U kotów największym czynnikiem ryzyka jest nadwaga. Koty z nadwagą są nawet czterokrotnie bardziej narażone na cukrzycę. Ryzyko zwiększają także starszy wiek, płeć męska, mało aktywny tryb życia i leki steroidowe. W niektórych krajach koty burmskie również wydają się bardziej podatne.

Objawy, na które warto uważać

Objawy narastają powoli, dlatego łatwo przypisać je wiekowi lub upałom. Zwróć uwagę na poniższe zmiany.

• Picie znacznie większej ilości wody niż zwykle
• Częstsze oddawanie moczu lub oddawanie go w większych ilościach, większe grudki w kuwecie albo załatwianie się w domu u psa nauczonego czystości
• Dobry lub zwiększony apetyt przy jednoczesnej utracie masy ciała
• Spadek energii oraz matowa, zaniedbana sierść
• Nawracające zakażenia, na przykład pęcherza moczowego lub skóry
• Zmętnienie oczu u psów spowodowane zaćmą
• Osłabienie tylnych łap u kotów; czasem stawy skokowe opadają blisko ziemi

U kotów wychodzących na zewnątrz zwiększone picie i częstsze oddawanie moczu łatwo przeoczyć, a pierwszą wskazówką może być powolna utrata masy ciała. Zaćma jest częsta u psów z cukrzycą i może szybko postępować po rozpoznaniu choroby, natomiast u kotów z cukrzycą występuje rzadko. Niska postawa kotów z osłabionymi tylnymi łapami wynika z uszkodzenia nerwów przy źle kontrolowanej cukrzycy. Ten stan nie jest bolesny i często poprawia się dzięki leczeniu.

Kiedy to nagły przypadek

Nieleczona lub źle kontrolowana cukrzyca może prowadzić do cukrzycowej kwasicy ketonowej. Organizm spala tłuszcz tak szybko, że we krwi gromadzą się kwasy zwane ciałami ketonowymi. Ten stan zagraża życiu i wymaga leczenia szpitalnego, zwykle z płynami podawanymi dożylnie, insuliną i częstymi badaniami krwi. Odwrotny problem, czyli niski poziom cukru we krwi, może wystąpić w trakcie leczenia. Zwykle jest skutkiem zbyt dużej dawki insuliny, pominiętego posiłku lub nietypowego wysiłku i również może być śmiertelny.

Natychmiast skontaktuj się z lekarzem weterynarii, jeśli u twojego zwierzęcia wystąpi którykolwiek z tych objawów.

• Wymioty lub odmowa jedzenia
• Osłabienie lub nietypowa apatia
• Szybki oddech lub objawy odwodnienia
• Drżenie, chwiejny chód lub dezorientacja
• Napad drgawek lub zapaść

Warto wcześniej zapytać lekarza weterynarii, jaką pierwszą pomoc zaleca przy niskim poziomie cukru we krwi. Wielu radzi wetrzeć w dziąsła odrobinę miodu lub syropu, a następnie od razu jechać do lecznicy.

Jak lekarze weterynarii stawiają diagnozę

Lekarz weterynarii rozpoznaje cukrzycę na podstawie typowych objawów w połączeniu z utrzymującym się wysokim poziomem cukru we krwi i obecnością cukru w moczu. Jeden wysoki wynik nie zawsze wystarcza. Zwłaszcza u kotów może dojść do krótkotrwałego skoku poziomu cukru we krwi z powodu stresu związanego z wizytą w lecznicy. Dlatego lekarze weterynarii często zlecają dodatkowo oznaczenie fruktozaminy, które odzwierciedla średni poziom cukru we krwi z mniej więcej dwóch poprzednich tygodni.

Większość lekarzy weterynarii wykonuje też ogólne badania krwi i badanie moczu. Pozwalają one sprawdzić obecność ciał ketonowych, zakażeń układu moczowego i innych schorzeń, które utrudniają kontrolę cukrzycy, takich jak zapalenie trzustki czy choroba Cushinga.

Jak wygląda leczenie

Większość zwierząt z cukrzycą wymaga podskórnych zastrzyków z insuliny, zwykle dwa razy dziennie w odstępie około 12 godzin, podawanych z posiłkami. Igły są bardzo cienkie i większość zwierząt szybko przyzwyczaja się do zastrzyków. W lecznicy pokażą ci, jak je podawać. Lekarz weterynarii dobiera rodzaj insuliny i dawkę, a następnie koryguje ją w kolejnych tygodniach. W tym celu może wykonać krzywą glikemii, czyli mierzyć poziom cukru we krwi co 1–2 godziny przez około 12 godzin, w lecznicy lub w domu.

Dieta jest częścią leczenia. Psom najlepiej służy ta sama karma, w tej samej ilości, podawana codziennie o tych samych porach, a lekarze weterynarii często zalecają dietę bogatszą w błonnik. Kotom zwykle służy dieta wysokobiałkowa i niskowęglowodanowa, często w postaci mokrej karmy. Zwierzęta z nadwagą potrzebują planu odchudzania, a u kotów utrata masy ciała powinna być powolna i zaplanowana z lekarzem weterynarii. Niesterylizowane suki zwykle się sterylizuje, a leki steroidowe w miarę możliwości odstawia się lub zmienia.

W niektórych krajach u części kotów można zastosować nowszy lek doustny podawany raz dziennie. Nadaje się dla kotów z niedawno rozpoznaną cukrzycą, które poza tym są zdrowe i nigdy nie dostawały insuliny, ponieważ działa tylko wtedy, gdy trzustka nadal wytwarza trochę insuliny. Koty przyjmujące ten lek wymagają ścisłej kontroli u lekarza weterynarii.

Wiele kotów z cukrzycą wchodzi w remisję, co oznacza, że ich poziom cukru we krwi pozostaje prawidłowy bez insuliny. Najczęściej dzieje się to w ciągu trzech do czterech miesięcy od rozpoczęcia zmiany diety i podawania insuliny. Szanse są największe, gdy leczenie zaczyna się wcześnie, a poziom cukru we krwi jest dobrze kontrolowany. Kot, który po około sześciu miesiącach nie jest w remisji, najprawdopodobniej będzie potrzebował insuliny do końca życia. Remisja może się skończyć, dlatego lekarze weterynarii zwykle zalecają utrzymanie tej samej diety i regularne badania kontrolne.

Weterynaryjny okulista często może chirurgicznie usunąć zaćmę cukrzycową i przywrócić wzrok u psów, które kwalifikują się do zabiegu.

Codzienna opieka w domu

Podstawą opieki przy cukrzycy jest stały rytm dnia. Lekarze weterynarii zalecają podawanie posiłków i insuliny codziennie o tych samych porach oraz utrzymywanie stałego poziomu ruchu. Nagły długi bieg lub bardzo aktywny dzień mogą obniżyć poziom cukru we krwi.

Insulinę zwykle podaje się dopiero wtedy, gdy wiesz, że twoje zwierzę zjadło posiłek. Zapytaj wcześniej lekarza weterynarii, co robić, jeśli posiłek zostanie pominięty lub zjedzony tylko częściowo. Jeśli nie masz pewności, czy dawka została podana, większość lekarzy weterynarii radzi ją pominąć i podać kolejną o zwykłej porze. Podwójna dawka niesie znacznie większe ryzyko niż pominięta.

Insulinę przechowuje się w lodówce, nigdy w zamrażarce, z dala od ciepła i światła słonecznego, które osłabiają jej działanie. Występuje w różnych stężeniach, a do każdego stężenia potrzebny jest odpowiedni rodzaj strzykawki.

Wielu opiekunów prowadzi prosty dziennik, w którym zapisuje godziny podania insuliny, zjedzone jedzenie, ilość wypitej wody i masę ciała sprawdzaną raz w tygodniu. Wspólna tabela na lodówce zapobiega temu, by dawkę podały dwie osoby z rodziny. Poziom cukru we krwi można też sprawdzać w domu glukometrem lub małym czujnikiem na skórze, który mierzy go w sposób ciągły. U kotów pomiary domowe są często bardziej wiarygodne, ponieważ pozwalają uniknąć stresu związanego z lecznicą.

Zmiany w pragnieniu i oddawaniu moczu to przydatne sygnały. Jeśli twoje zwierzę znów zacznie więcej pić lub oddawać więcej moczu, powiedz o tym lekarzowi weterynarii, ponieważ leczenie może wymagać korekty. Gdy stan zwierzęcia się ustabilizuje, zwykle wykonuje się kontrole co kilka miesięcy.

Zapobieganie i świeżo adoptowane zwierzęta

Nie każdemu przypadkowi da się zapobiec, zwłaszcza u psów. Utrzymywanie prawidłowej masy ciała to jeden z najbardziej pomocnych kroków, a największe znaczenie ma u kotów. Odmierzone posiłki, regularny ruch i sterylizacja suk zmniejszają ryzyko. Jeśli twoje zwierzę potrzebuje długotrwałego leczenia steroidami, zapytaj lekarza weterynarii, jak obserwować je pod kątem cukrzycy.

Zwierzętom w średnim i starszym wieku służą regularne badania kontrolne z badaniami krwi i moczu. Pozwalają one wykryć cukrzycę, zanim objawy staną się wyraźne.

W Paw Squadron pierwszym przystankiem po każdej akcji ratunkowej jest lekarz weterynarii, a przed adopcją każde zwierzę jest badane, leczone, szczepione i otrzymuje mikroczip. Cukrzyca może jednak rozwinąć się w późniejszym życiu. Jeśli adoptujesz dorosłe lub starsze zwierzę, warto w pierwszych tygodniach poznać jego zwykłe nawyki dotyczące picia i jedzenia. Jeśli zwiększone pragnienie utrzymuje się dłużej niż kilka dni, umów wizytę u lekarza weterynarii.

Więcej poradników o zdrowiu i opiece znajdziesz w dziale PawPedia, a zwierzęta szukające domu poznasz na naszej stronie Adopcje.