Dişi Köpeklerde Kızgınlık Döngüsü: Neler Normaldir ve Ne Zaman Veterinere Gidilmeli

Döngünün dört evresi

Veteriner hekimler döngüyü dört evreye ayırır. Sahipler çoğunlukla, birlikte halk arasında kızgınlık denilen dönemi oluşturan ilk iki evreyi fark eder.

• Proöstrus. Vulva şişer ve kanlı bir akıntı görülür. Erkek köpekler ona ilgi duyar, ancak o henüz onları kabul etmez. Bu evre ortalama yaklaşık dokuz gün sürer.
• Östrus. Çiftleşmeye istekli hâle gelir ve bir erkek yaklaştığında hareketsiz durabilir ya da kuyruğunu yana çekebilir. Akıntı çoğu zaman açılır; pembe ya da saman sarısı bir renk alır. Bu evre de ortalama yaklaşık dokuz gün sürer ve yumurtlama bu evrede gerçekleşir.
• Diöstrus. Hormonları değişir, erkekleri kabul etmeyi bırakır ve vulva yavaş yavaş normal boyutuna döner. Bu evre, gebe olsun ya da olmasın, yaklaşık iki ay ya da biraz daha uzun sürer.
• Anöstrus. Rahmin bir sonraki döngüden önce toparlandığı, birkaç ay süren bir dinlenme evresi.

Kızgınlık sırasında sık görülen diğer belirtiler arasında daha sık çiş yapma, idrarla işaretleme, genital bölgeyi yalama, huzursuzluk ve erkek köpeklere daha fazla ilgi gösterme bulunur. Bazı köpekler kendilerini o kadar temiz tutar ki sahipleri çok az kan görür.

Kızgınlık ne kadar sürer ve ne sıklıkla gelir

Kanlı akıntı genellikle yaklaşık iki ila üç hafta sürer. Her evre köpekten köpeğe büyük farklılık gösterir. Yalnızca birkaç gün süren ya da üç haftaya yaklaşan bir proöstrus da normal olabilir.

Çoğu köpek beş ila on bir ayda bir kızgınlığa girer; ortalama yaklaşık yedi aydır. Bu da kabaca yılda iki kez demektir. Küçük ırklar yılda üç kez kızgınlığa girebilir. Bazı dev ırklar ve Basenji gibi ırklar yılda yalnızca bir kez kızgınlığa girebilir.

İlk kızgınlık genellikle 6 ile 24 aylık yaş arasında gelir. Küçük ırklar genellikle daha erken, büyük ve dev ırklar ise daha geç başlar. Genç köpeklerde döngüler çoğu zaman düzensizdir ve düzenli bir örüntünün oturması iki yıla kadar sürebilir. Her kızgınlığın başlangıç ve bitiş tarihlerini not etmek, veterinerinizin ileride bir sorunu fark etmesini kolaylaştırır.

Olağan dışı ama yine de normal olabilen döngüler

Bölünmüş kızgınlık şişlik ve kanamayla başlar, ardından yumurtlama gerçekleşmeden söner. Genellikle bir ila iki ay içinde bunu tam bir kızgınlık izler. Bölünmüş kızgınlıklar en sık köpeğin ilk döngüsünde görülür ve çoğu zaman zararsızdır. Tekrarlamaya devam ederse veterinerinizden köpeğinizi kontrol etmesini isteyin.

Sessiz kızgınlık, köpeğin vücudu normal evrelerden geçtiği hâlde çok az şişlik veya akıntının görüldüğü bir döngüdür. En yaygın neden, basitçe kimsenin fark etmemiş olmasıdır. Erkek köpekler çoğu zaman yine de ilgi gösterir.

Bazı genç köpeklerde, daha sık olarak büyük ırklarda, kızgınlık sırasında vajina iç yüzeyinde şişlik gelişir. Vulvadan pembe veya kırmızı bir doku kitlesi dışarı taşabilir. Kızgınlık sona erince genellikle küçülür, ancak çoğunlukla her döngüde yeniden ortaya çıkar. Veterinerinizden bunu muayene etmesini isteyin.

Kızgınlık çok uzun sürdüğünde

Üç haftayı belirgin şekilde aşan kanama, veterinerinizi aramak için iyi bir nedendir. Kızgınlık belirtileri yaklaşık altı hafta veya daha uzun sürdüğünde veteriner hekimler buna genellikle uzamış kızgınlık der. Bu durum, östrojen köpeğin vücudu üzerinde çok uzun süre etkili olmaya devam ettiğinde ortaya çıkar.

Sık görülen bir kaynak foliküler kisttir: yumurtalık üzerinde bulunan, yumurtasını serbest bırakmayan ve östrojen üretmeye devam eden sıvı dolu bir kese. Daha seyrek olarak sorumlu olan, östrojen üreten bir yumurtalık tümörüdür. Köpek dışarıdan da östrojen alabilir; örneğin bir kişinin hormon kremi, jeli veya spreyi sürdüğü deriyi yalayarak ya da ona sürtünerek. Kısırlaştırılmış köpeklerde bu tür bir maruziyet, tıpkı kızgınlığa benzeyen vulva şişliğine ve akıntıya yol açabilir.

Östrojene uzun süre maruz kalmak, kan hücrelerinin üretildiği kemik iliğine zarar verebilir. Bu durum anemiye (kansızlık), kanama sorunlarına ve enfeksiyonlara yol açabilir ve hasar kalıcı olabilir. Fazla östrojen ayrıca vücudun her iki yanında, çoğu zaman genital bölgenin çevresinden başlayan tüy dökülmesine ve derinin koyulaşıp kalınlaşmasına neden olabilir. Uzun süren bir kızgınlık, ciddi bir rahim enfeksiyonu olan piyometranın ileride görülme olasılığını da artırabilir.

Ne zaman acil durumdur

Bazı belirtiler aynı gün veteriner hekime gitmeyi gerektirir. Bunlardan herhangi birini fark ederseniz hemen veterinerinizi veya bir acil veteriner kliniğini arayın.

• Özellikle kızgınlık sona erdikten sonraki haftalarda irin benzeri, kötü kokulu veya kahverengi akıntı
• Şiş veya gergin karın, kusma ya da iştah kaybı
• Her zamankinden çok daha fazla su içme ve çiş yapma
• Güçsüzlük, yere yığılma, soluk diş etleri ya da deride veya diş etlerinde küçük morluklar
• Yatağı hızla ıslatan ya da azalmayan yoğun kanama
• Ateş ya da durgun ve keyifsiz görünen bir köpek

Piyometra en sık bir kızgınlıktan bir ila iki ay sonra ortaya çıkar, ancak kızgınlıktan birkaç hafta ile yaklaşık dört ay sonrası arasında herhangi bir zamanda gelişebilir. Hızlı tedavi edilmezse kısa sürede hayati tehlike oluşturabilir. Rahim ağzı kapalıysa hiç akıntı olmayabilir; yalnızca giderek daha da hastalanan bir köpek görülür. Belirtilerin ve tedavinin tamamı için köpeklerde piyometra makalesine bakın.

Veteriner hekimler bunu nasıl araştırır

Veterineriniz kızgınlığın ne zaman başladığını, önceki döngülerin nasıl geçtiğini, çiftleşmiş olma ihtimalinin bulunup bulunmadığını ve evde hormon içeren ürün kullanan biri olup olmadığını soracaktır. Ardından fiziksel muayene yapılır. Sık başvurulan testlerden biri vajinal yaymadır: sürüntüyle alınan hücreler mikroskop altında incelenir ve böylece döngünün hangi evrede olduğu ve östrojenin vücudunu ne kadar güçlü etkilediği görülür. Kan testleriyle, yumurtlamanın gerçekleşip gerçekleşmediğini gösteren progesteron ölçülebilir; tam kan sayımı ise anemiyi ve kemik iliği sorunlarına işaret eden diğer belirtileri kontrol eder. Ultrason yumurtalıkları ve rahmi gösterebilir, ancak küçük kistleri görmek her zaman kolay değildir.

Tedavi nedene bağlıdır. Uzamış kızgınlıkta, yumurtalıkların ve rahmin alınmasıyla yapılan kısırlaştırma genellikle tercih edilen ve en kalıcı seçenektir. Damızlık olarak tutulan bir köpekte veteriner önce yumurtlamasını sağlamak için hormon tedavisi deneyebilir, sonrasında da köpeği piyometra açısından yakından izler. Östrojen evdeki hormon içeren bir üründen geliyorsa, maruziyet sona erdiğinde belirtiler çoğu zaman kaybolur. Veterineriniz köpeğinize hangi seçeneklerin uygun olduğunu açıklayacaktır.

Kızgınlık döneminde bakım ve önleme

Normal bir kızgınlık tıbbi tedavi gerektirmez; birkaç alışkanlık onu güvende tutmaya yardımcı olur. Yürüyüşlerde onu tasmalı tutmak, dışarıdayken her zaman yanında olmak ve kısırlaştırılmamış erkek köpeklerden uzak tutmak en iyisidir, çünkü bu erkekler ona ulaşmak için büyük çaba gösterebilir. Kızgınlık tamamen bitene kadar köpek parklarına gitmemek akıllıca olur, çünkü östrus süresince her an gebe kalabilir. Yıkanabilir yataklar veya köpek hijyen külotları evin temiz kalmasına yardımcı olur. İstenmeyen bir çiftleşme olursa seçenekleri konuşmak için kısa süre içinde veterinerinize başvurun.

Kısırlaştırma kızgınlık döngülerini sona erdirir, gebeliği ve piyometrayı önler. Meme tümörü riskini de azaltabilir. Birçok veteriner, kısırlaştırma için kızgınlıktan sonra yaklaşık iki ila üç ay beklemeyi tercih eder, çünkü kızgınlık sırasında ve hemen sonrasında rahmin kanlanması daha fazladır. En uygun yaş ve zamanlama köpekten köpeğe değişir; bu nedenle köpeğiniz için neyin uygun olduğunu veterinerinize sorun. Dişi köpeklerde kısırlaştırmanın artıları ve eksileri hakkındaki rehberimiz yararları, riskleri ve zamanlamayı daha ayrıntılı ele alıyor.

Dişi bir köpek sahiplendiyseniz

Yetişkin bir kurtarılmış köpeğin üreme geçmişi çoğu zaman bilinmez. Paw Squadron’da her hayvan sahiplendirilmeden önce veteriner kontrolünden geçer, parazit tedavisi görür, aşıları yapılır ve mikroçip takılır. Köpeğin sağlık kayıtlarını isteyin ve kayıtlarda kısırlaştırıldığının belirtilip belirtilmediğine bakın. Emin değilseniz veterineriniz bunu öğrenmenize yardımcı olabilir. Sahiplenmeden sonra kızgınlık görülmesi genellikle yumurtalıklarının hâlâ yerinde olduğu anlamına gelir.

Kısırlaştırıldığı bilinen bir köpek kızgınlık belirtileri gösteriyorsa olası nedenlerden biri ovaryan kalıntı sendromudur. Ameliyat sırasında küçük bir yumurtalık parçası geride kalmıştır ve hâlâ çalışmaktadır. Belirtiler kısırlaştırmadan aylar, hatta yıllar sonra ortaya çıkabilir. Veterinerler bunu sürüntü örnekleriyle ve yumurtalık dokusunu saptayan bir hormon testi dâhil kan testleriyle doğrulayabilir ve geride kalan dokuyu alarak tedavi edebilir. Evdeki kişilerin kullandığı hormonlu kremler veya spreyler de dışlanması gereken bir diğer nedendir.

Kanlı akıntı her zaman kızgınlık anlamına gelmez. Köpeklerde bulaşıcı veneral tümör, çiftleşme sırasında ve yalama ya da koklama yoluyla köpekten köpeğe geçen bir kanser türüdür. Dişilerde vulvadan kanamaya yol açabilir ve bu kanama kolayca kızgınlıkla karıştırılabilir. Kuzey ve Batı Avrupa’da nadirdir, ancak Güney ve Doğu Avrupa’nın bazı bölgelerinde, özellikle çok sayıda köpeğin serbest dolaştığı yerlerde hâlâ görülür. Genellikle tedaviye iyi yanıt verir. Kanama olağandışı görünüyorsa veterinerinize köpeğinizin nereden geldiğini söyleyin.

Sahiplenilen bir köpeğin bakımıyla ilgili daha fazla rehber için PawPedia’ya göz atın veya SSS sayfamızı okuyun.