Yavru ve Yetişkin Köpekler için Aşılar: Basit Bir Rehber

Aşılar köpeği nasıl korur

Aşı, bağışıklık sistemine bir mikrobun zararsız bir formunu ya da bir parçasını tanıtır; böylece gerçek enfeksiyon daha sonra geldiğinde vücut çok daha hızlı tepki verir. Distemper, parvovirüs ve hepatite karşı kullanılan başlıca aşılar genellikle zayıflatılmış canlı virüs içerir. Köpek bu aşılara iyi yanıt verdikten sonra koruma genellikle yıllarca sürer.

Yavrular özel bir durumdur. Yaşamlarının ilk günlerinde, annelerinin kolostrum (ağız sütü) adı verilen ilk sütünden antikorlar alırlar. Bu antikorlar onları bir süre korur, ancak aşının etkili olmasını da engelleyebilir. Antikorlar her yavruda farklı bir hızla azalır ve kan testi yapılmadan bunun tam olarak ne zaman olacağını kimse bilemez. Bu nedenle yavrulara, anneden gelen antikorların düştüğü anı yakalamak için birkaç hafta arayla bir dizi aşı yapılır.

Temel ve isteğe bağlı aşılar

Veteriner hekimler köpek aşılarını iki gruba ayırır. Temel aşılar tüm köpekler için önerilir. Veteriner hekimlerin temel dışı (non-core) aşılar olarak adlandırdığı isteğe bağlı aşılar ise köpeğin yaşam tarzı ya da yaşadığı bölge onu risk altına soktuğunda yapılır. Dünya Küçük Hayvan Veteriner Hekimleri Birliği (WSAVA), köpekler için şu temel aşıları sıralar.

• Köpek gençlik hastalığı (distemper): akciğerleri, bağırsakları ve sinir sistemini etkileyebilen bir virüs
• Köpek parvovirüsü: çoğunlukla yavrularda şiddetli kusma ve ishale yol açar
• Bulaşıcı köpek hepatiti: köpek adenovirüsünün neden olduğu, karaciğere zarar verebilen bir hastalık
• Kuduz: hastalığın görüldüğü ya da yerel yasaların aşıyı zorunlu kıldığı her yerde

Kuduz, belirtiler ortaya çıktıktan sonra neredeyse her zaman ölümcüldür ve çoğunlukla ısırıklar yoluyla insanlara bulaşabilir. Bu nedenle birçok ülke köpekler için kuduz aşısını yasal bir zorunluluk hâline getirmiştir.

Leptospiroz, sıçanlar gibi enfekte hayvanların idrarıyla yayılan bakteriyel bir enfeksiyondur. Köpekler bu hastalığı genellikle kirlenmiş su veya topraktan kapar. Böbreklere ve karaciğere zarar verebilir; insanlara da bulaşabilir. WSAVA artık leptospiroz aşısını, hastalığın köpeklerde yaygın olduğu ve uygun bir aşının bulunduğu bölgelerde temel aşı olarak kabul etmektedir. Bu durum dünyanın birçok bölgesini kapsar; bu nedenle bu aşının köpeğinizin standart aşı planında yer alıp almaması gerektiğini veteriner hekiminize sorun.

En yaygın isteğe bağlı aşılar, çoğunlukla Bordetella bakterisi ve köpek parainfluenza virüsünün yol açtığı kennel öksürüğüne karşı koruma sağlar. Bunların bazıları buruna ya da ağıza damla olarak verilir ve birçok köpek pansiyonu bu aşıları ister. Bu aşılar esas olarak köpeğin ne kadar ağır hastalanacağını azaltır. Bazı ülkelerde veteriner hekimler kene bulunan bölgelerdeki köpekler için Lyme hastalığı aşısı, Güney Avrupa’nın bazı bölgelerinde ise tatarcıkların (kum sineklerinin) bulaştırdığı bir parazitin neden olduğu leishmaniasis için bir aşı da sunar. Her iki aşı da kene ve tatarcık kontrolüyle birlikte etki eder, onun yerini tutmaz.

Yavru aşı takvimi

WSAVA, temel aşılara 6 ila 8 haftalıkken başlanmasını önerir. Ardından yavruya, en az 16 haftalık olana kadar 2 ila 4 haftada bir yeni bir doz yapılır. Dozların iki haftadan kısa arayla yapılması önerilmez. En önemlisi 16 haftalıkken ya da daha sonra yapılan dozdur, çünkü o zamana kadar çoğu yavruda anneden gelen antikorlar azalmış olur.

Az sayıda yavru, 16 haftalıkken bile hâlâ aşıya yanıt vermez. Bu nedenle WSAVA, yaklaşık 26 haftalıkken, yani altı aylıkken bir doz daha yapılmasını önerir. Diğer bir seçenek, son yavru dozundan en az dört hafta sonra yapılan bir antikor kan testidir. Test yavrunun korunduğunu gösterirse altı aylık doza gerek kalmaz.

İlk kuduz aşısı, aşıya ve yerel kurallara bağlı olarak çoğu zaman yaklaşık 12 haftalıkken yapılır. Leptospiroz aşısının kullanıldığı yerlerde ilk doz genellikle yaklaşık 8 haftalıktan itibaren, ikinci doz ise 2 ila 4 hafta sonra yapılır.

Her yavru ziyareti genellikle bir veteriner kontrolüyle başlar ve birçoğunda iç parazit tedavisi de yapılır. Veteriner hekimler hasta ya da gebe bir köpeğin aşılarını genellikle erteler ve aşılamaya devam etmenin ne zaman güvenli olduğuna her vakada ayrı ayrı karar verir.

Aşı serisi tamamlanana kadar veteriner hekimler genellikle yavrunun köpek parklarından ve çok sayıda bilinmeyen köpeğin uğradığı diğer yerlerden uzak tutulmasını önerir. Bu haftalarda sosyalleşme yine de önemlidir. Sağlıklı, aşılı köpeklerle temiz, özel alanlarda tanışmanın riski düşüktür. İlk dersten en az bir hafta önce ilk aşı turunun yapılmış olmasını şart koşan, iyi yönetilen bir yavru köpek eğitim sınıfının riski de düşüktür. Sosyalleşme ve erken dönemdeki diğer bakım konuları hakkında daha fazla bilgi için yavru köpeğin ilk yılı rehberimize göz atın.

Yetişkin köpeklerde hatırlatma dozları

Yavru iyi bir bağışıklık kazandıktan sonra WSAVA, distemper, parvovirüs ve hepatit aşılarının hatırlatma dozlarının üç yılda birden daha sık yapılmamasını önerir. Birçok köpek bundan çok daha uzun süre korunmaya devam eder.

Diğer aşılar daha sık hatırlatma dozu gerektirir. Leptospiroz aşısı ve kennel öksürüğü aşılarının çoğu genellikle her yıl yapılır. Kuduz hatırlatma dozları, aşının etiketinde belirtilen süreye (bir ya da üç yıl) ve yerel mevzuata göre yapılır. İkisi farklı olduğunda yasa önceliklidir. Bir köpeğin son leptospiroz aşısının üzerinden 18 ay veya daha fazla geçmişse WSAVA, aralarında 2–4 hafta bulunan iki dozla aşılamaya yeniden başlanmasını önerir.

Bazı sahipler, hatırlatma dozundan önce genellikle titre testi olarak adlandırılan antikor testlerini sorar. Gençlik hastalığı (distemper), parvovirüs ve hepatit için yetişkin bir köpekte antikor bulunması, büyük olasılıkla köpeğin korunduğu anlamına gelir. Antikor bulunmazsa veteriner hekimler genellikle hatırlatma dozu önerir. Test, leptospiroza karşı koruma hakkında çok daha az bilgi verir. Testin köpeğiniz için anlamlı olup olmadığını veteriner hekiminiz size söyleyebilir.

Avrupa’da seyahat için kuduz kuralları

Avrupa Birliği’nde köpekle seyahatin temeli kuduz aşısıdır. AB ülkeleri arasında seyahat için köpeğin şunlara ihtiyacı vardır: kuduz aşısından önce yerleştirilmiş bir mikroçip, 12 haftalık veya daha büyükken yapılmış bir kuduz aşısı, ilk kuduz aşısından sonra en az 21 günlük bir bekleme süresi ve bir AB evcil hayvan pasaportu. Kuduz hatırlatma dozları mevcut aşının geçerliliği bitmeden yapılmalıdır; aksi halde 21 günlük bekleme süresi yeniden başlar.

AB dışındaki bazı ülkelerden AB’ye giren köpekler için ayrıca kuduz aşısının etkili olduğunu gösteren bir kan testi ve ardından üç aylık bir bekleme süresi gerekir. Sırbistan, Kuzey Makedonya, Bosna-Hersek ve Karadağ şu anda bu testin gerekmediği ülkelerin AB listesinde yer alıyor. Arnavutluk ve Türkiye bu listede değil. Seyahat kurallarının tamamı için köpek ve kedilerde kuduz rehberimize göz atın.

Yan etkiler ve veterinere ne zaman başvurulmalı

Çoğu köpek aşılara hiç tepki vermez ya da yalnızca hafif bir tepki gösterir. Sık görülen belirtiler; iğnenin girdiği yerde ağrı veya küçük bir şişlik, halsizlik, iştahta azalma ya da hafif ateştir. Bunlar genellikle bir iki gün içinde geçer. Enjeksiyon yerinde oluşan küçük, sert bir yumrunun kaybolması birkaç hafta sürebilir. Üç haftadan uzun sürerse ya da büyümeye devam ederse veteriner hekiminizi arayın. Burun damlası şeklinde verilen aşılar birkaç gün boyunca hapşırma, öksürük ya da burun akıntısına yol açabilir.

Ciddi alerjik reaksiyonlar nadirdir. Genellikle enjeksiyondan sonraki birkaç dakika ile birkaç saat içinde başlarlar. Köpeğinizde aşıdan sonra yüzde, ağız-burun bölgesinde veya göz çevresinde şişlik, kurdeşen, tekrarlayan kusma veya ishal, nefes almada güçlük, şiddetli öksürük ya da ani güçsüzlük veya yığılıp kalma görülürse bu bir acil durumdur. Hemen veteriner hekiminize veya bir acil veteriner kliniğine başvurun.

Küçük yapılı köpeklerde ve tek bir ziyarette birden fazla aşı yapılan köpeklerde reaksiyon riski biraz daha yüksektir. Köpeğiniz daha önce bir aşıya tepki verdiyse bunu veteriner hekiminize söyleyin. Hekiminiz aynı anda daha az aşı yapılmasını ve kalanların ayrı ziyaretlere yayılmasını önerebilir.

Kurtarılmış ve yeni sahiplenilmiş köpeklerde aşılar

Sokaktan kurtarılan köpeklerin aşı geçmişi çoğu zaman bilinmez. WSAVA’ya göre aşı geçmişi bilinmeyen, yaklaşık altı aylıktan büyük bir köpekte tek doz modifiye canlı temel aşı büyük olasılıkla uzun süreli koruma sağlar. Salgın gibi yüksek riskli durumlarda veteriner hekimler 2–4 hafta sonra ikinci bir doz ekleyebilir. Leptospiroz için WSAVA, geçmişi bilinmeyen bir köpeğe aralarında 2–4 hafta bulunan iki doz önerir.

Paw Squadron’da her kurtarmadan sonraki ilk duraklar veteriner ve banyodur. Her hayvana veteriner kontrolü, iç parazit tedavisi ve pirelere ve diğer parazitlere karşı tedavi uygulanır. Sahiplendirilmeden önce her hayvanın ayrıca aşıları yapılır ve mikroçipi takılır.

Bir köpek sahiplenirseniz ilk haftalarda köpeğinizin pasaportunu veya aşı kartını kendi veteriner hekiminize götürün. Hekim hangi aşıların yapıldığını ve sonraki hatırlatma dozlarının ne zaman yapılması gerektiğini kontrol edebilir. Genç bir yavrunun aşı serisini tamamlamak için hâlâ dozlara ihtiyacı olabilir. Kuduz hatırlatma dozlarını zamanında yaptırmak, köpeğinizin yeni bir 21 günlük bekleme süresi olmadan seyahat edebilmesini sağlar.

Aşılar; parazit kontrolü, diş bakımı ve düzenli veteriner kontrolleriyle birlikte rutin bakımın bir parçasıdır. Bu konular hakkında daha fazlasını PawPedia’da okuyabilirsiniz. Kurtarılmış bir köpeğe yuva açmayı düşünüyorsanız Sahiplendirme sayfamızı ziyaret edin.