Πνευμονικοί σκώληκες σε σκύλους και γάτες: σημάδια, θεραπεία και πρόληψη

Τι είναι οι πνευμονικοί σκώληκες

Αρκετοί διαφορετικοί σκώληκες ονομάζονται πνευμονικοί σκώληκες. Στους σκύλους, αυτός που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία είναι ο Angiostrongylus vasorum, που συχνά αποκαλείται «γαλλικός καρδιακός σκώληκας». Οι ενήλικοι σκώληκες ζουν στη δεξιά πλευρά της καρδιάς και στα μεγάλα αιμοφόρα αγγεία των πνευμόνων. Οι προνύμφες τους προκαλούν βλάβες στον πνευμονικό ιστό, και η λοίμωξη μπορεί να διαταράξει τη φυσιολογική πήξη του αίματος. Οι σκύλοι μπορούν επίσης να φέρουν τον πνευμονικό σκώληκα της αλεπούς, Crenosoma vulpis. Αυτός ζει στην τραχεία και στους αεραγωγούς και συνήθως προκαλεί λιγότερο σοβαρή νόσο.

Στις γάτες, το συχνότερο είδος είναι ο Aelurostrongylus abstrusus, γνωστός ως πνευμονικός σκώληκας της γάτας. Ένας συγγενικός σκώληκας, ο Troglostrongylus, απαντά σπανιότερα. Έχει αναφερθεί κυρίως στη Νότια Ευρώπη, μεταξύ άλλων στην Ιταλία, την Ισπανία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία, και μπορεί να προκαλέσει σοβαρή νόσο στα γατάκια. Και άλλοι σκώληκες μπορούν να φτάσουν στους πνεύμονες. Οι προνύμφες των ασκαρίδων περνούν από τους πνεύμονες των μικρών κουταβιών στον δρόμο τους προς το έντερο, και όταν το παρασιτικό φορτίο είναι μεγάλο προκαλούν περιστασιακά πνευμονία. Ένας μικρός σκώληκας των αεραγωγών, ο Eucoleus aerophilus, μπορεί να μολύνει σκύλους, γάτες και αλεπούδες.

Πού απαντούν οι πνευμονικοί σκώληκες

Οι Ευρωπαίοι ειδικοί στα παράσιτα αναφέρουν ότι ο γαλλικός καρδιακός σκώληκας απαντά σε όλη την Ευρώπη, σε τοπικές εστίες. Σε πολλά μέρη αναφέρεται πλέον σε ευρύτερες περιοχές από ό,τι παλαιότερα, τόσο σε σκύλους όσο και σε άγρια ζώα. Οι κόκκινες αλεπούδες είναι σημαντική άγρια πηγή μόλυνσης. Μπορούν να τον φέρουν επίσης οι λύκοι και τα χρυσά τσακάλια.

Στα Βαλκάνια, μελέτες έχουν εντοπίσει τον γαλλικό καρδιακό σκώληκα σε κόκκινες αλεπούδες στη βόρεια και την κεντρική Σερβία, καθώς και σε αλεπούδες και χρυσά τσακάλια στη βόρεια Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Οι ερευνητές στη Βοσνία εκτιμούν ότι η εξάπλωση των πληθυσμών του τσακαλιού μπορεί να βοηθά το παράσιτο να μετακινείται στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Μια πανελλαδική έρευνα σε σκύλους στην Ελλάδα βρήκε ενδείξεις ότι το παράσιτο κυκλοφορεί στους ντόπιους σκύλους. Ο πνευμονικός σκώληκας της γάτας απαντά σε όλη την Ευρώπη, και μελέτες σε ορισμένες χώρες τον έχουν εντοπίσει σε έως και 30% των γατών που εξετάστηκαν.

Πώς μολύνονται τα κατοικίδια

Ο κύκλος ζωής περνά μέσα από γυμνοσάλιαγκες και σαλιγκάρια. Ένα μολυσμένο ζώο βγάζει με τον βήχα προνύμφες, τις καταπίνει και τις αποβάλλει με τα κόπρανά του. Οι γυμνοσάλιαγκες και τα σαλιγκάρια προσλαμβάνουν αυτές τις προνύμφες, οι οποίες αναπτύσσονται μέσα τους μέχρι να μπορούν να μολύνουν ένα κατοικίδιο. Οι σκύλοι συνήθως μολύνονται τρώγοντας γυμνοσάλιαγκες ή σαλιγκάρια, σκόπιμα ή κατά λάθος. Οι προνύμφες μπορούν επίσης να εγκαταλείψουν τους γυμνοσάλιαγκες και τα σαλιγκάρια και να καταλήξουν στο γρασίδι ή σε λακκούβες, οπότε ένας σκύλος μπορεί να μολυνθεί μασώντας χόρτο ή πίνοντας νερό σε εξωτερικούς χώρους. Σε πειράματα, αυτές οι προνύμφες παρέμειναν μολυσματικές για τουλάχιστον οκτώ εβδομάδες. Τις προνύμφες μπορούν να φέρουν και οι βάτραχοι.

Οι γάτες μολύνονται συνήθως τρώγοντας θηράματα που έχουν φάει μολυσμένους γυμνοσάλιαγκες ή σαλιγκάρια, όπως ποντίκια, πουλιά, σαύρες και βατράχους. Μπορούν επίσης να καταπιούν τις προνύμφες απευθείας από γυμνοσάλιαγκες και σαλιγκάρια. Μετά τη μόλυνση, χρειάζονται αρκετές εβδομάδες, και μερικές φορές περισσότερο, μέχρι να αρχίσουν να εμφανίζονται προνύμφες στα κόπρανα.

Οι κύριοι πνευμονικοί σκώληκες δεν μεταδίδονται απευθείας από το ένα κατοικίδιο στο άλλο με το παιχνίδι ή τον βήχα, επειδή οι προνύμφες πρέπει πρώτα να αναπτυχθούν μέσα σε έναν γυμνοσάλιαγκα ή ένα σαλιγκάρι. Τα κατοικίδια που μοιράζονται την ίδια αυλή μπορεί ωστόσο να εκτεθούν στους ίδιους γυμνοσάλιαγκες και σαλιγκάρια, οπότε αν διαγνωστεί ένα κατοικίδιο, ρωτήστε τον κτηνίατρό σας αν πρέπει να ελεγχθούν και τα υπόλοιπα. Ο γαλλικός καρδιακός σκώληκας και ο πνευμονικός σκώληκας της αλεπούς μολύνουν τους σκύλους αλλά όχι τις γάτες, ενώ ο πνευμονικός σκώληκας της γάτας προσβάλλει μόνο γάτες. Αυτοί οι σκώληκες δεν θεωρούνται κίνδυνος για την υγεία των ανθρώπων. Ο σκώληκας των αεραγωγών Eucoleus aerophilus έχει προκαλέσει πολύ σπάνιες λοιμώξεις σε ανθρώπους, γι’ αυτό το πλύσιμο των χεριών μετά τον χειρισμό κοπράνων είναι καλή συνήθεια.

Σημάδια που πρέπει να προσέχετε

Τα σημάδια μπορεί να χρειαστούν εβδομάδες ή μήνες για να εμφανιστούν, και ορισμένα κατοικίδια δεν εμφανίζουν κανένα. Οι σκύλοι με γαλλικό καρδιακό σκώληκα συνηθέστερα βήχουν, αναπνέουν γρηγορότερα, κουράζονται γρήγορα στις βόλτες, χάνουν βάρος ή τρώνε λιγότερο. Ορισμένοι εμφανίζουν προβλήματα αιμορραγίας, όπως ρινορραγίες, μικρά κοψίματα που δεν σταματούν να αιμορραγούν, μώλωπες ή μαλακά πρηξίματα κάτω από το δέρμα. Άλλοι βήχουν με αίμα ή έχουν μαύρα, πισσώδη κόπρανα. Σε σπάνιες περιπτώσεις οι προνύμφες ή η αιμορραγία επηρεάζουν τον εγκέφαλο ή τα μάτια, κάτι που μπορεί να προκαλέσει αστάθεια, αδυναμία, σπασμούς ή αλλαγές στην όραση.

Ο πνευμονικός σκώληκας της αλεπούς συνήθως προκαλεί μακροχρόνιο βήχα, μερικές φορές με φτάρνισμα ή ταχύτερη αναπνοή. Μπορεί εύκολα να συγχυστεί με αλλεργικό πρόβλημα των αεραγωγών.

Οι γάτες με πνευμονικούς σκώληκες μπορεί να βήχουν, να φταρνίζονται, να αναπνέουν γρηγορότερα, να αναπνέουν με ανοιχτό στόμα ή να έχουν καταρροή. Ορισμένες χάνουν βάρος, τρώνε λιγότερο ή φαίνονται κουρασμένες. Πολλές μολυσμένες γάτες δεν εμφανίζουν κανένα απολύτως σημάδι. Σε σοβαρές περιπτώσεις οι αεραγωγοί και οι πνεύμονες εμφανίζουν φλεγμονή, και χωρίς θεραπεία η λοίμωξη μπορεί να αποβεί θανατηφόρα. Τα σημάδια στις γάτες μπορεί να μοιάζουν με άσθμα της γάτας, γι’ αυτό ο κτηνίατρός σας μπορεί να κάνει εξέταση για πνευμονικούς σκώληκες πριν καταλήξει σε άλλη διάγνωση.

Πότε είναι επείγον

Επικοινωνήστε αμέσως με τον κτηνίατρό σας ή με ένα κτηνιατρείο επειγόντων περιστατικών αν το κατοικίδιό σας εμφανίσει οποιοδήποτε από αυτά τα σημάδια.

• Έντονη δυσκολία στην αναπνοή ή αναπνοή με ανοιχτό στόμα (στις γάτες αυτό είναι επείγον περιστατικό)
• Μπλε, γκρι ή πολύ ωχρά ούλα
• Βήχας με αίμα ή αιμορραγία που δεν σταματά
• Ξαφνική αδυναμία, κατάρρευση ή κρίση σπασμών

Οι σκύλοι με γαλλικό καρδιακό σκώληκα μπορεί να εμφανίσουν εσωτερική αιμορραγία, και σε σπάνιες περιπτώσεις η λοίμωξη προκαλεί αιφνίδιο θάνατο. Ένας σκύλος με ανεξήγητους μώλωπες ή αιμορραγία θα πρέπει να εξεταστεί από κτηνίατρο την ίδια μέρα.

Πώς τους εντοπίζουν οι κτηνίατροι

Ο κτηνίατρός σας συνήθως θα ξεκινήσει με κλινική εξέταση και ερωτήσεις για βήχα, αιμορραγία, κυνήγι και για το αν το κατοικίδιό σας τρώει γυμνοσάλιαγκες, σαλιγκάρια ή χόρτο. Βοηθά να αναφέρετε πού έχει ζήσει και πού έχει ταξιδέψει το κατοικίδιό σας. Η συνήθης εξέταση κοπράνων για αυγά σκωλήκων μπορεί να μην εντοπίσει τους πνευμονικούς σκώληκες, γι’ αυτό οι κτηνίατροι χρησιμοποιούν συχνά μια ειδική εξέταση κοπράνων, την εξέταση Baermann, για να αναζητήσουν ζωντανές προνύμφες. Οι προνύμφες αποβάλλονται διακοπτόμενα, οπότε ο κτηνίατρός σας μπορεί να ζητήσει φρέσκα δείγματα από τρεις ξεχωριστές κενώσεις, που συλλέγονται σε διάστημα μίας έως τριών ημερών και φυλάσσονται χωριστά.

Για τους σκύλους υπάρχει επίσης εξέταση αίματος για τον γαλλικό καρδιακό σκώληκα. Οι ακτινογραφίες θώρακα ή η αξονική τομογραφία δείχνουν σε ποιο βαθμό έχουν προσβληθεί οι πνεύμονες, αν και οι αλλοιώσεις μπορεί να μοιάζουν με εκείνες άλλων πνευμονικών παθήσεων. Στους σκύλους με σημάδια αιμορραγίας γίνονται συνήθως εξετάσεις πήξης του αίματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο κτηνίατρος λαμβάνει με έκπλυση ένα μικρό δείγμα από τους αεραγωγούς υπό αναισθησία και το εξετάζει για προνύμφες.

Πώς αντιμετωπίζεται

Οι πνευμονικοί σκώληκες αντιμετωπίζονται με αντιπαρασιτικό φάρμακο. Ανάλογα με τον σκώληκα και το σκεύασμα, μπορεί να πρόκειται για εφάπαξ θεραπεία, για θεραπεία που επαναλαμβάνεται επί αρκετές εβδομάδες ή για καθημερινή αγωγή. Τα κατοικίδια που είναι πολύ άρρωστα μπορεί να χρειαστούν νοσηλεία με θεραπείες όπως χορήγηση οξυγόνου, ορών ή μετάγγιση αίματος, φάρμακα για τον περιορισμό της φλεγμονής, αντιβιοτικά για δευτερογενή λοίμωξη και θεραπεία για τον έλεγχο της αιμορραγίας. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας συνήθως συνιστάται ξεκούραση. Ο κτηνίατρός σας μπορεί να προτείνει μια εξέταση επανελέγχου μετά τη θεραπεία, για να επιβεβαιωθεί ότι ήταν αποτελεσματική. Πολλά κατοικίδια αναρρώνουν καλά, ιδίως όταν οι πνευμονικοί σκώληκες εντοπίζονται νωρίς.

Μείωση του κινδύνου

Δεν καλύπτουν όλα τα αποπαρασιτικά τους πνευμονικούς σκώληκες. Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες για τα παράσιτα αναφέρουν ότι οι σκύλοι υψηλότερου κινδύνου, όπως όσοι τρώνε γυμνοσάλιαγκες, σαλιγκάρια ή χόρτο σε περιοχές όπου απαντά ο γαλλικός καρδιακός σκώληκας, μπορεί να χρειάζονται μηνιαία πρόληψη ή τακτικές εξετάσεις. Για τις γάτες που βγαίνουν έξω και κυνηγούν σε περιοχές όπου ο πνευμονικός σκώληκας της γάτας είναι συχνός, οι ίδιες οδηγίες προτείνουν μηνιαία πρόληψη όλο τον χρόνο. Ο κτηνίατρός σας μπορεί να σας συμβουλεύσει ποιο σκεύασμα ταιριάζει στο κατοικίδιό σας και στην περιοχή σας και πόσο συχνά να το χορηγείτε. Βοηθούν επίσης μερικές καθημερινές συνήθειες.

• Μαζεύετε αμέσως τα κόπρανα του σκύλου σας, στις βόλτες και στην αυλή.
• Τη νύχτα φέρνετε μέσα στο σπίτι τα παιχνίδια και τα μπολ φαγητού και νερού, ώστε να μην μπορούν να μπουν μέσα τους γυμνοσάλιαγκες και σαλιγκάρια.
• Αποτρέπετε τον σκύλο σας από το να τρώει χόρτο, γυμνοσάλιαγκες ή σαλιγκάρια και από το να πίνει νερό από λακκούβες.
• Απομακρύνετε τους γυμνοσάλιαγκες και τα σαλιγκάρια από την αυλή και χρησιμοποιείτε μόνο προϊόντα κήπου που είναι ασφαλή για τα κατοικίδια.
• Περιορίζετε το κυνήγι της γάτας σας όπου είναι δυνατό, ιδίως σε περιοχές όπου ο πνευμονικός σκώληκας της γάτας είναι συχνός.

Διασωσμένα και πρόσφατα υιοθετημένα κατοικίδια

Οι σκύλοι και οι γάτες του δρόμου συχνά ψάχνουν τροφή όπου βρουν ή κυνηγούν, και αυτές οι συνήθειες τους φέρνουν σε επαφή με γυμνοσάλιαγκες, σαλιγκάρια και μολυσμένα θηράματα. Οι αδέσποτες και οι άγριες γάτες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από τις γάτες με ιδιοκτήτη. Επειδή τα σημάδια μπορεί να εμφανιστούν εβδομάδες μετά τη μόλυνση, ένα κατοικίδιο μπορεί να φαίνεται υγιές κατά την άφιξή του και να αρχίσει να βήχει αργότερα.

Στην Paw Squadron, οι πρώτες στάσεις μετά από κάθε διάσωση είναι ο κτηνίατρος και ένα μπάνιο, με κτηνιατρικό έλεγχο, αποπαρασίτωση και θεραπεία κατά των ψύλλων και άλλων παρασίτων. Πριν από την υιοθεσία, κάθε ζώο περνά επίσης κτηνιατρικό έλεγχο και λαμβάνει θεραπεία, εμβόλια και μικροτσίπ. Τα αποπαρασιτικά διαφέρουν ως προς τους σκώληκες που καλύπτουν, γι’ αυτό καλό είναι να πάτε το ιστορικό υγείας του νέου σας κατοικιδίου στον δικό σας κτηνίατρο, να αναφέρετε από πού προέρχεται το ζώο και να ρωτήσετε αν μια εξέταση ή μια προληπτική αγωγή για πνευμονικούς σκώληκες έχει νόημα στην περιοχή όπου ζείτε. Αν ο νέος σας σκύλος ή η νέα σας γάτα αρχίσει να βήχει, αναπνέει γρήγορα ή εμφανίζει ασυνήθιστη αιμορραγία, κλείστε ραντεβού με τον κτηνίατρο. Περισσότερους οδηγούς για τα παράσιτα και την υγεία των κατοικιδίων θα βρείτε στην PawPedia.