Nicienie płucne u psów i kotów: objawy, leczenie i zapobieganie

Czym są nicienie płucne

Nicieniami płucnymi nazywa się kilka różnych pasożytów. U psów największy niepokój budzi Angiostrongylus vasorum, często nazywany francuskim nicieniem sercowym. Dorosłe nicienie żyją w prawej połowie serca i w dużych naczyniach krwionośnych płuc. Ich larwy uszkadzają tkankę płucną, a zarażenie może zaburzać prawidłowe krzepnięcie krwi. Psy mogą być też nosicielami lisiego nicienia płucnego, Crenosoma vulpis. Żyje on w tchawicy i drogach oddechowych i zwykle wywołuje mniej poważną chorobę.

U kotów najczęstszym gatunkiem jest Aelurostrongylus abstrusus, znany jako koci nicień płucny. Pokrewny nicień o nazwie Troglostrongylus występuje rzadziej. Opisywano go głównie w południowej Europie, w tym we Włoszech, Hiszpanii, Grecji i Portugalii, i może on wywoływać ciężką chorobę u kociąt. Do płuc mogą docierać też inne pasożyty. Larwy glist przechodzą przez płuca młodych szczeniąt w drodze do jelit, a przy silnym zarażeniu czasami wywołują zapalenie płuc. Mały nicień dróg oddechowych, Eucoleus aerophilus, może zarażać psy, koty i lisy.

Gdzie występują nicienie płucne

Według europejskich ekspertów ds. pasożytów francuski nicień sercowy występuje w całej Europie w lokalnych ogniskach. W wielu miejscach notuje się go obecnie na większych obszarach niż wcześniej, zarówno u psów, jak i u dzikich zwierząt. Ważnym źródłem zarażenia wśród dzikich zwierząt są lisy rude. Mogą go przenosić także wilki i szakale złociste.

Na Bałkanach badania wykazały obecność francuskiego nicienia sercowego u lisów rudych w północnej i środkowej Serbii oraz u lisów i szakali złocistych w północnej Bośni i Hercegowinie. Badacze w Bośni sugerują, że rozrastające się populacje szakali mogą pomagać pasożytowi rozprzestrzeniać się w Europie Południowo-Wschodniej. Ogólnokrajowe badanie psów w Grecji dostarczyło dowodów na to, że pasożyt krąży wśród miejscowych psów. Koci nicień płucny występuje w całej Europie, a w niektórych krajach badania wykazały go nawet u 30% przebadanych kotów.

Jak zwierzęta się zarażają

Cykl rozwojowy przebiega przez ślimaki nagie i ślimaki z muszlą. Zarażone zwierzę odkrztusza larwy, połyka je i wydala z kałem. Ślimaki pobierają te larwy, które rozwijają się w nich, aż będą zdolne do zarażenia zwierzęcia. Psy zwykle zarażają się, zjadając ślimaki nagie lub ślimaki z muszlą, celowo albo przypadkiem. Larwy mogą też opuszczać ślimaki i trafiać na trawę lub do kałuż, więc pies może je połknąć, gryząc trawę lub pijąc wodę na zewnątrz. W eksperymentach larwy te pozostawały zdolne do zarażenia przez co najmniej osiem tygodni. Larwy mogą przenosić także żaby.

Koty najczęściej zarażają się, zjadając zdobycz, która wcześniej zjadła zarażone ślimaki nagie lub ślimaki z muszlą, na przykład myszy, ptaki, jaszczurki i żaby. Mogą też połykać larwy bezpośrednio ze ślimaków. Po zarażeniu mija kilka tygodni, a czasem więcej, zanim larwy zaczną pojawiać się w kale.

Główne nicienie płucne nie przenoszą się bezpośrednio z jednego zwierzęcia na drugie podczas zabawy ani przez kaszel, ponieważ larwy muszą najpierw rozwinąć się w ślimaku. Zwierzęta, które dzielą podwórko, mogą jednak mieć kontakt z tymi samymi ślimakami, dlatego jeśli u jednego zwierzęcia zostanie wykryte zarażenie, zapytaj lekarza weterynarii, czy należy zbadać pozostałe. Francuski nicień sercowy i lisi nicień płucny zarażają psy, ale nie koty, a koci nicień płucny jest swoisty dla kotów. Te nicienie nie są uważane za zagrożenie dla zdrowia ludzi. Nicień dróg oddechowych Eucoleus aerophilus wywołał bardzo rzadkie przypadki zarażenia u ludzi, dlatego mycie rąk po kontakcie z kałem to dobry nawyk.

Objawy, na które warto uważać

Objawy mogą pojawić się dopiero po tygodniach lub miesiącach, a niektóre zwierzęta nigdy ich nie mają. Psy zarażone francuskim nicieniem sercowym najczęściej kaszlą, szybciej oddychają, szybko męczą się na spacerach, tracą na wadze lub jedzą mniej. U niektórych pojawiają się problemy z krwawieniem, takie jak krwawienia z nosa, drobne skaleczenia, które nie przestają krwawić, siniaki lub miękkie obrzęki pod skórą. Inne odkrztuszają krew lub oddają czarny, smolisty kał. W rzadkich przypadkach larwy lub krwawienie dotyczą mózgu lub oczu, co może powodować chwiejny chód, osłabienie, drgawki lub zmiany w widzeniu.

Lisi nicień płucny zwykle wywołuje długotrwały kaszel, czasem z kichaniem lub przyspieszonym oddechem. Łatwo pomylić go z alergiczną chorobą dróg oddechowych.

Koty zarażone nicieniami płucnymi mogą kaszleć, kichać, szybciej oddychać, oddychać z otwartym pyskiem lub mieć wydzielinę z nosa. Niektóre tracą na wadze, jedzą mniej lub wydają się zmęczone. Wiele zarażonych kotów nie ma żadnych objawów. W ciężkich przypadkach w drogach oddechowych i płucach rozwija się stan zapalny, a bez leczenia zarażenie może zakończyć się śmiercią. Objawy u kotów mogą przypominać astmę kocią, dlatego lekarz weterynarii może zbadać kota pod kątem nicieni płucnych, zanim postawi inną diagnozę.

Kiedy to nagły przypadek

Natychmiast skontaktuj się z lekarzem weterynarii lub całodobową lecznicą weterynaryjną, jeśli u twojego zwierzęcia wystąpi którykolwiek z tych objawów.

• Oddychanie z wysiłkiem lub z otwartym pyskiem (u kotów to nagły przypadek)
• Sine, szare lub bardzo blade dziąsła
• Odkrztuszanie krwi lub krwawienie, którego nie da się zatrzymać
• Nagłe osłabienie, zapaść lub napad drgawek

Psy zarażone francuskim nicieniem sercowym mogą krwawić wewnętrznie, a w rzadkich przypadkach zarażenie prowadzi do nagłej śmierci. Pies z niewyjaśnionymi siniakami lub krwawieniem powinien zostać zbadany przez lekarza weterynarii jeszcze tego samego dnia.

Jak lekarze weterynarii wykrywają zarażenie

Lekarz weterynarii zwykle zaczyna od badania i pytań o kaszel, krwawienie, polowanie oraz o to, czy twoje zwierzę zjada ślimaki nagie, ślimaki z muszlą lub trawę. Warto powiedzieć, gdzie zwierzę mieszkało i dokąd podróżowało. Rutynowe badanie kału na obecność jaj pasożytów może nie wykryć nicieni płucnych, dlatego lekarze weterynarii często stosują specjalne badanie kału metodą Baermanna, aby poszukać żywych larw. Larwy są wydalane z przerwami, dlatego lekarz weterynarii może poprosić o świeże próbki z trzech oddzielnych wypróżnień, zebrane w ciągu jednego do trzech dni i przechowywane osobno.

U psów dostępne jest też badanie krwi w kierunku francuskiego nicienia sercowego. Zdjęcia rentgenowskie klatki piersiowej lub tomografia komputerowa pokazują, w jakim stopniu zajęte są płuca, choć zmiany mogą przypominać inne choroby płuc. U psów z objawami krwawienia zwykle wykonuje się badania krzepnięcia krwi. W niektórych przypadkach lekarz weterynarii w znieczuleniu wypłukuje niewielką próbkę z dróg oddechowych i sprawdza, czy są w niej larwy.

Jak wygląda leczenie

Zarażenie nicieniami płucnymi leczy się lekami przeciwpasożytniczymi. W zależności od pasożyta i preparatu może to być jednorazowe podanie, leczenie powtarzane przez kilka tygodni lub codzienna kuracja. Bardzo chore zwierzęta mogą wymagać leczenia szpitalnego, takiego jak tlenoterapia, płyny lub transfuzja krwi, leki łagodzące stan zapalny, antybiotyki na zakażenie wtórne oraz leczenie mające opanować krwawienie. W czasie leczenia zwykle zaleca się odpoczynek. Po leczeniu lekarz weterynarii może zaproponować badanie kontrolne, aby sprawdzić, czy było skuteczne. Wiele zwierząt dobrze wraca do zdrowia, zwłaszcza gdy nicienie płucne zostaną wykryte wcześnie.

Jak zmniejszyć ryzyko

Nie każdy środek odrobaczający działa na nicienie płucne. Europejskie wytyczne dotyczące pasożytów sugerują, że psy bardziej narażone, na przykład te, które zjadają ślimaki nagie, ślimaki z muszlą lub trawę na obszarach występowania francuskiego nicienia sercowego, mogą wymagać comiesięcznej profilaktyki lub regularnych badań. W przypadku kotów, które wychodzą na zewnątrz i polują na obszarach, gdzie koci nicień płucny jest powszechny, te same wytyczne sugerują comiesięczną profilaktykę przez cały rok. Lekarz weterynarii doradzi, który preparat pasuje do twojego zwierzęcia i regionu oraz jak często go podawać. Pomaga też kilka codziennych nawyków.

• Od razu sprzątaj kał po psie, zarówno na spacerach, jak i na podwórku.
• Na noc zabieraj do domu zabawki oraz miski na jedzenie i wodę, aby ślimaki nie mogły do nich wpełznąć.
• Zniechęcaj psa do zjadania trawy, ślimaków nagich lub ślimaków z muszlą i do picia wody z kałuż.
• Usuwaj ślimaki nagie i ślimaki z muszlą z podwórka i stosuj tylko środki ogrodnicze bezpieczne dla zwierząt.
• W miarę możliwości ograniczaj polowania kota, zwłaszcza na obszarach, gdzie koci nicień płucny jest powszechny.

Uratowane i nowo adoptowane zwierzęta

Psy i koty z ulicy często szukają jedzenia w odpadkach lub polują, a te zwyczaje narażają je na kontakt ze ślimakami nagimi, ślimakami z muszlą i zarażonymi ofiarami. Bezdomne i zdziczałe koty są bardziej narażone niż koty domowe. Ponieważ objawy mogą pojawić się dopiero tygodnie po zarażeniu, zwierzę może wyglądać na zdrowe w chwili przybycia, a kaszel może rozwinąć się później.

W Paw Squadron pierwsze przystanki po każdej akcji ratunkowej to lekarz weterynarii i kąpiel. Zwierzę przechodzi wtedy badanie, odrobaczanie i zabieg przeciw pchłom i innym pasożytom. Przed adopcją każde zwierzę jest też badane, leczone, szczepione i otrzymuje mikroczip. Środki odrobaczające różnią się tym, na jakie robaki działają, dlatego warto zabrać dokumentację nowego zwierzęcia do własnego lekarza weterynarii, powiedzieć, skąd zwierzę pochodzi, i zapytać, czy w twojej okolicy warto wykonać test na nicienie płucne lub stosować środek zapobiegający zarażeniu nimi. Jeśli twój nowy pies lub kot zacznie kaszleć, szybko oddychać albo pojawią się u niego nietypowe krwawienia, umów wizytę u lekarza weterynarii. Więcej poradników o pasożytach i zdrowiu zwierząt znajdziesz w dziale PawPedia.