Τοξοπλάσμωση στη γάτα: κίνδυνοι για τις γάτες και τους ανθρώπους

Πώς μολύνονται οι γάτες

Οι γάτες συνήθως κολλούν το παράσιτο τρώγοντας μολυσμένη λεία, όπως ποντίκια και πουλιά, ή ωμό κρέας. Το παράσιτο ζει σε μικροσκοπικές κύστεις μέσα στους μυς και στα όργανα αυτών των ζώων. Μόλις μια γάτα τις καταπιεί, το παράσιτο πολλαπλασιάζεται στο εσωτερικό τοίχωμα του εντέρου. Τα γατάκια μπορούν επίσης να μολυνθούν πριν από τη γέννησή τους ή κατά τον θηλασμό, αν η μητέρα τους μολυνθεί κατά την εγκυμοσύνη.

Μετά την πρώτη μόλυνση, η γάτα αποβάλλει με τα κόπρανά της μικροσκοπικές μορφές που μοιάζουν με αυγά, τις λεγόμενες ωοκύστεις. Η αποβολή ξεκινά συνήθως 3 έως 10 ημέρες αφού η γάτα φάει μολυσμένη λεία ή κρέας και διαρκεί περίπου μία έως δύο εβδομάδες. Οι περισσότερες γάτες το κάνουν μόνο μία φορά στη ζωή τους. Στη συνέχεια η γάτα αναπτύσσει ανοσία, και η επαναλαμβανόμενη αποβολή είναι σπάνια. Έχει παρατηρηθεί κυρίως σε γάτες με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Οι φρέσκες ωοκύστεις δεν μπορούν να μολύνουν κανέναν. Χρειάζονται τουλάχιστον μία ημέρα, και συνήθως από μία έως πέντε ημέρες, σε επαφή με τον αέρα και την υγρασία για να γίνουν μολυσματικές. Μόλις ωριμάσουν, μπορούν να επιβιώσουν στο χώμα και στο νερό για πολλούς μήνες. Έτσι οι κήποι, οι αμμοδόχοι και τα άπλυτα λαχανικά γίνονται πηγή μόλυνσης.

Η μόλυνση είναι συχνή. Ευρωπαϊκές έρευνες έχουν βρει αντισώματα σε ποσοστό από περίπου μία στις οκτώ έως περισσότερες από δύο στις τρεις γάτες, ανάλογα με τη χώρα και τον τρόπο ζωής της γάτας. Μελέτες στην Ελλάδα τα βρήκαν σε περίπου μία στις πέντε γάτες, κατοικίδιες και αδέσποτες. Οι ενήλικες γάτες, οι γάτες που βγαίνουν έξω, οι γάτες που τρώνε κρέας ή αποφάγια και οι γάτες από αγροτικές περιοχές βγαίνουν θετικές συχνότερα. Ωστόσο, σε κάθε δεδομένη στιγμή μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό των γατών αποβάλλει ωοκύστεις, συχνά λιγότερο από 1 στις 100 στις ευρωπαϊκές έρευνες.

Σημάδια που πρέπει να προσέχετε

Οι περισσότερες μολυσμένες γάτες δεν δείχνουν ποτέ άρρωστες. Η νόσος είναι πιθανότερη στα μικρά γατάκια που μολύνθηκαν πριν ή λίγο μετά τη γέννησή τους και στις γάτες με αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι γάτες με FIV ή FeLV και οι γάτες που παίρνουν φάρμακα που καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα.

Όταν το παράσιτο προκαλεί νόσο, μπορεί να προσβάλει σχεδόν οποιοδήποτε όργανο. Οι πνεύμονες, τα μάτια, το ήπαρ, ο εγκέφαλος και οι μύες προσβάλλονται συχνά. Τα σημάδια μπορεί να περιλαμβάνουν τα εξής.

• Πυρετός, κόπωση και απώλεια όρεξης
• Γρήγορη ή δύσκολη αναπνοή ή βήχας
• Κόκκινα, θολά ή μισόκλειστα μάτια
• Κιτρίνισμα στα ούλα, στο δέρμα ή στο λευκό των ματιών (ίκτερος)
• Ασταθές βάδισμα, κακός συντονισμός ή σπασμοί
• Μυϊκός πόνος, δυσκαμψία ή χωλότητα
• Απώλεια βάρους ή διάρροια

Κανένα από αυτά τα σημάδια δεν είναι ειδικό για την τοξοπλάσμωση. Πολλές άλλες ασθένειες εκδηλώνονται με τον ίδιο τρόπο, γι’ αυτό χρειάζονται εξετάσεις για να βρεθεί η αιτία.

Πότε είναι επείγον

Η πνευμονική νόσος που προκαλείται από την τοξοπλάσμωση μπορεί να επιδεινωθεί γρήγορα και μπορεί να είναι θανατηφόρα. Επικοινωνήστε αμέσως με κτηνίατρο αν η γάτα σας αναπνέει με ανοιχτό στόμα ή δυσκολεύεται να αναπνεύσει, αν πάθει σπασμούς, αν καταρρεύσει ή αν έχει κίτρινα ούλα. Τα πολύ μικρά γατάκια που σταματούν να τρώνε ή εξασθενούν χρειάζονται επίσης επείγουσα φροντίδα, επειδή η κατάστασή τους μπορεί να χειροτερέψει γρήγορα.

Οι αιφνίδιες αλλαγές στο ένα ή και στα δύο μάτια χρειάζονται επίσης άμεση επίσκεψη στον κτηνίατρο. Η φλεγμονή του ματιού που μένει χωρίς θεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε επώδυνα προβλήματα, όπως το γλαύκωμα.

Πώς τη διαγιγνώσκουν και τη θεραπεύουν οι κτηνίατροι

Δεν υπάρχει μία μόνο γρήγορη εξέταση. Οι κτηνίατροι συνήθως ξεκινούν με κλινική εξέταση και τις συνήθεις εξετάσεις αίματος και στη συνέχεια ελέγχουν το αίμα για αντισώματα κατά του Toxoplasma. Ο ένας τύπος αντισωμάτων υποδηλώνει πρόσφατη μόλυνση, ενώ ένας άλλος δείχνει παλαιότερη έκθεση. Ένα υψηλό επίπεδο, ή ένα επίπεδο που αυξάνεται ανάμεσα σε δύο εξετάσεις με απόσταση λίγων εβδομάδων, συνηγορεί υπέρ ενεργού νόσου.

Σε ορισμένες περιπτώσεις ο κτηνίατρος αναζητά το ίδιο το παράσιτο σε δείγματα υγρών ή ιστών, για παράδειγμα από τους αεραγωγούς ή το μάτι, με μικροσκόπιο ή με μια εξέταση DNA που ονομάζεται PCR. Η εξέταση κοπράνων σπάνια εντοπίζει ωοκύστεις, επειδή κάθε γάτα τις αποβάλλει μόνο για σύντομο χρονικό διάστημα. Ο κτηνίατρός σας μπορεί επίσης να κάνει εξετάσεις για FIV και FeLV, καθώς αυτές οι λοιμώξεις κάνουν τη νόσο πιθανότερη.

Η θεραπεία είναι συνήθως ένας κύκλος με ένα αντιβιοτικό που δρα κατά του παρασίτου και χορηγείται συχνά για περίπου τέσσερις εβδομάδες. Οι γάτες με φλεγμονή του ματιού μπορεί επίσης να χρειαστούν αντιφλεγμονώδεις οφθαλμικές σταγόνες για την προστασία του ματιού. Οι γάτες που είναι πολύ άρρωστες μπορεί να χρειαστούν νοσηλεία για χορήγηση υγρών, διατροφική υποστήριξη ή έλεγχο των σπασμών. Ο κτηνίατρός σας θα επιλέξει τα φάρμακα και τις δόσεις και θα παρακολουθεί την πρόοδο σε όλη τη διάρκεια της θεραπείας.

Σημάδια όπως ο πυρετός και ο μυϊκός πόνος συχνά αρχίζουν να υποχωρούν μέσα σε λίγες ημέρες από την έναρξη της θεραπείας. Τα σημάδια από τα μάτια και το νευρικό σύστημα τείνουν να ανταποκρίνονται πιο αργά. Η πρόγνωση είναι συχνά κακή όταν οι πνεύμονες ή το ήπαρ έχουν προσβληθεί σοβαρά, ιδίως σε γάτες με αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα.

Κίνδυνος για ανθρώπους και άλλα κατοικίδια

Η τοξοπλάσμωση μπορεί να μεταδοθεί από τα ζώα στους ανθρώπους. Οι περισσότεροι υγιείς ενήλικες που μολύνονται δεν έχουν κανένα σύμπτωμα ή έχουν μια ήπια ασθένεια με πόνους σαν της γρίπης και πρησμένους λεμφαδένες. Δύο ομάδες χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή. Ένα άτομο που μολύνεται για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή λίγο πριν από αυτήν μπορεί να μεταδώσει το παράσιτο στο αγέννητο μωρό. Τα μωρά που μολύνονται με αυτόν τον τρόπο μπορεί να φαίνονται υγιή κατά τη γέννηση και παρ’ όλα αυτά να εμφανίσουν προβλήματα αργότερα, όπως απώλεια όρασης. Τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, για παράδειγμα λόγω HIV, ορισμένων τύπων χημειοθεραπείας ή μεταμόσχευσης οργάνου, μπορεί να αρρωστήσουν σοβαρά, συχνά με προσβολή του εγκεφάλου και των ματιών.

Οι γάτες σπάνια αποτελούν την άμεση πηγή. Μια μεγάλη ευρωπαϊκή μελέτη σε έγκυες γυναίκες διαπίστωσε ότι η επαφή με γάτες δεν αποτελούσε παράγοντα κινδύνου. Οι κύριες πηγές ήταν το ανεπαρκώς μαγειρεμένο κρέας και η επαφή με το χώμα. Είναι πολύ απίθανο να μεταδοθεί το παράσιτο με το άγγιγμα μιας γάτας, επειδή συνήθως δεν παραμένει στο τρίχωμα. Τα δαγκώματα και οι γρατζουνιές είναι επίσης απίθανη οδός μετάδοσης. Μια γάτα που έχει ήδη αντισώματα είναι πολύ απίθανο να αποβάλει ξανά ωοκύστεις.

Οι σκύλοι και πολλά άλλα ζώα μπορούν επίσης να μολυνθούν, συνήθως όταν τρώνε μολυσμένο κρέας ή μολυσμένο χώμα. Μόνο οι γάτες και οι άγριοι συγγενείς τους αποβάλλουν ωοκύστεις με τα κόπρανά τους.

Ασφαλείς πρακτικές με την τουαλέτα άμμου

Οι υγειονομικοί φορείς συνιστούν μερικές συνήθειες που μειώνουν τον κίνδυνο για όλους στο σπίτι. Έχουν τη μεγαλύτερη σημασία όταν στο σπίτι υπάρχει έγκυος ή άτομο με αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα.

• Αφαιρείτε κάθε μέρα τις ακαθαρσίες από το αμμοδοχείο, ώστε οι ωοκύστεις να απομακρύνονται πριν γίνουν μολυσματικές
• Αν είστε έγκυος ή έχετε εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, είναι καλύτερα να καθαρίζει κάποιος άλλος το αμμοδοχείο. Αν δεν μπορεί κανείς άλλος, φοράτε γάντια μιας χρήσης και πλένετε μετά τα χέρια σας με σαπούνι και νερό
• Πλένετε τακτικά το αμμοδοχείο με απορρυπαντικό και πολύ ζεστό νερό, αφού δεν έχει αποδειχθεί ότι κάποια άμμος γάτας σκοτώνει τις ωοκύστεις
• Κρατάτε τις γάτες μέσα στο σπίτι, ώστε να μην μπορούν να κυνηγούν, και δίνετε εμπορική τροφή ή καλά μαγειρεμένο φαγητό αντί για ωμό κρέας
• Φοράτε γάντια όταν ασχολείστε με τον κήπο και σκεπάζετε τις αμμοδόχους όπου παίζουν τα παιδιά όταν δεν χρησιμοποιούνται
• Μαγειρεύετε καλά το κρέας, πλένετε τα φρούτα και τα λαχανικά και καθαρίζετε τα ξύλα κοπής και τα μαχαίρια αφού τα χρησιμοποιήσετε για ωμό κρέας

Αν στο σπίτι υπάρχει έγκυος, μπορείτε να ρωτήσετε τον κτηνίατρό σας αν θα βοηθούσε να ελεγχθεί η γάτα για αντισώματα. Μια γάτα με αντισώματα έχει ήδη έρθει σε επαφή με το παράσιτο και είναι πολύ απίθανο να το αποβάλει ξανά. Μια γάτα χωρίς αντισώματα μπορεί ακόμη να μολυνθεί και να αποβάλλει ωοκύστεις για σύντομο διάστημα, οπότε το πιο σημαντικό είναι να μένει μέσα στο σπίτι και μακριά από ωμό κρέας.

Υγειονομικές αρχές όπως το CDC δεν συμβουλεύουν τις έγκυες να αποχωριστούν μια γάτα που ήδη έχουν. Συζητήστε με τον γιατρό σας για τη δική σας περίπτωση, καθώς και για το αν έχει νόημα να κάνετε εξέταση αίματος.

Διασωσμένες και πρόσφατα υιοθετημένες γάτες

Οι γάτες του δρόμου και όσες κυνηγούσαν στο παρελθόν είναι πιθανότερο να έχουν έρθει κάποια στιγμή σε επαφή με το Toxoplasma. Για μια ενήλικη γάτα, αυτό συνήθως σημαίνει ότι η φάση της αποβολής έχει τελειώσει προ πολλού. Μια νεαρή διασωσμένη γάτα ή ένα γατάκι μπορεί να μην έχει μολυνθεί ακόμη ή να βρίσκεται στο σύντομο διάστημα της αποβολής. Σε κάθε περίπτωση, ο καθημερινός καθαρισμός του αμμοδοχείου από την πρώτη μέρα στο σπίτι είναι μια λογική συνήθεια.

Στην Paw Squadron, οι πρώτοι σταθμοί μετά από κάθε διάσωση είναι ο κτηνίατρος και ένα μπάνιο. Η επίσκεψη στον κτηνίατρο περιλαμβάνει κτηνιατρικό έλεγχο, αποπαρασίτωση και θεραπεία κατά των ψύλλων και άλλων παρασίτων. Πριν από την υιοθεσία, κάθε γάτα υποβάλλεται σε κτηνιατρικό έλεγχο, θεραπεία, εμβολιασμούς και τοποθέτηση μικροτσίπ. Οι καλές συνήθειες με το αμμοδοχείο στο σπίτι παραμένουν σημαντικές, επειδή μια σύντομη φάση αποβολής περνά εύκολα απαρατήρητη.

Το CDC συμβουλεύει τις έγκυες και τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα να μην υιοθετούν ούτε να πιάνουν αδέσποτες γάτες, ιδίως γατάκια, και να μην παίρνουν νέα γάτα σε αυτό το διάστημα. Αν αυτό ισχύει για το νοικοκυριό σας, μιλήστε με τον γιατρό και τον κτηνίατρό σας πριν υιοθετήσετε. Μπορείτε ελεύθερα να το αναφέρετε σε ένα αίτημα υιοθεσίας και θα βρείτε περισσότερους οδηγούς φροντίδας στην PawPedia.