Toksoplazmoza u kotów: zagrożenia dla kotów i ludzi

Jak koty się zarażają

Koty zwykle zarażają się pasożytem, zjadając zakażoną zdobycz, na przykład myszy i ptaki, lub surowe mięso. Pasożyt żyje w maleńkich cystach w mięśniach i narządach tych zwierząt. Gdy kot je połknie, pasożyt namnaża się w błonie śluzowej jelit. Kocięta mogą też zostać zakażone przed urodzeniem lub w okresie ssania, jeśli ich matka zostanie zakażona w czasie ciąży.

Po pierwszym zakażeniu kot wydala z kałem mikroskopijne formy przypominające jaja, zwane oocystami. Wydalanie zwykle zaczyna się od 3 do 10 dni po tym, jak kot zje zakażoną zdobycz lub mięso, i trwa około jednego do dwóch tygodni. Większość kotów robi to tylko raz w życiu. Kot nabywa wtedy odporność, a ponowne wydalanie oocyst zdarza się rzadko. Obserwowano je głównie u kotów z osłabionym układem odpornościowym.

Świeże oocysty nie mogą nikogo zakazić. Potrzebują co najmniej doby, a zwykle od jednego do pięciu dni w kontakcie z powietrzem i wilgocią, zanim staną się zakaźne. Po dojrzeniu mogą przetrwać w glebie i wodzie przez wiele miesięcy. W ten sposób ogrody, piaskownice i nieumyte warzywa stają się źródłem zakażenia.

Zakażenie jest częste. W europejskich badaniach odsetek kotów z przeciwciałami wynosił od około jednego na osiem do ponad dwóch na trzy, w zależności od kraju i trybu życia kota. Badania w Grecji wykazały przeciwciała u około jednego na pięć kotów domowych i bezdomnych. Dodatni wynik testu częściej mają koty dorosłe, koty wychodzące na zewnątrz, koty karmione mięsem lub resztkami z kuchni oraz koty z terenów wiejskich. W danym momencie jednak tylko bardzo niewielka część kotów wydala oocysty – w europejskich badaniach często mniej niż 1 na 100.

Objawy, na które warto uważać

Większość zakażonych kotów nigdy nie wygląda na chore. Zachorowanie jest bardziej prawdopodobne u młodych kociąt zakażonych przed narodzinami lub krótko po nich oraz u kotów z osłabionym układem odpornościowym. Dotyczy to kotów z FIV lub FeLV oraz kotów przyjmujących leki hamujące działanie układu odpornościowego.

Gdy pasożyt rzeczywiście wywołuje chorobę, może zająć niemal każdy narząd. Często zajęte są płuca, oczy, wątroba, mózg i mięśnie. Mogą wystąpić między innymi następujące objawy.

• Gorączka, zmęczenie i utrata apetytu
• Szybki lub utrudniony oddech albo kaszel
• Zaczerwienione, zmętniałe lub zmrużone oczy
• Żółte zabarwienie dziąseł, skóry lub białek oczu (żółtaczka)
• Chwiejny chód, słaba koordynacja ruchów lub drgawki
• Ból mięśni, sztywność lub kulawizna
• Utrata masy ciała lub biegunka

Żaden z tych objawów nie jest swoisty dla toksoplazmozy. Wiele innych chorób wygląda tak samo, dlatego do ustalenia przyczyny potrzebne są badania.

Kiedy to nagły przypadek

Choroba płuc wywołana toksoplazmozą może szybko się pogarszać i może być śmiertelna. Natychmiast skontaktuj się z lekarzem weterynarii, jeśli twój kot oddycha z otwartym pyskiem lub ma trudności z oddychaniem, ma drgawki, doznaje zapaści lub ma żółte dziąsła. Bardzo młode kocięta, które przestają jeść lub słabną, również wymagają pilnej pomocy, ponieważ ich stan może szybko się pogorszyć.

Nagłe zmiany w jednym lub obu oczach również wymagają szybkiej wizyty. Nieleczone zapalenie oka może prowadzić do bolesnych problemów, takich jak jaskra.

Jak lekarze weterynarii diagnozują i leczą parwowirozę

Nie ma jednego szybkiego testu. Lekarze weterynarii zwykle zaczynają od badania klinicznego i rutynowych badań krwi, a następnie sprawdzają, czy we krwi są przeciwciała skierowane przeciwko Toxoplasma. Jeden rodzaj przeciwciał wskazuje na niedawne zakażenie, a inny na wcześniejszy kontakt z pasożytem. Wysoki poziom przeciwciał lub poziom, który rośnie między dwoma badaniami wykonanymi w odstępie kilku tygodni, przemawia za aktywną chorobą.

W niektórych przypadkach lekarz weterynarii szuka samego pasożyta w próbkach płynów lub tkanek, na przykład z dróg oddechowych lub z oka, przy użyciu mikroskopu albo testu DNA zwanego PCR. Badanie kału rzadko wykrywa oocysty, ponieważ każdy kot wydala je tylko przez krótki czas. Lekarz weterynarii może też zbadać kota pod kątem FIV i FeLV, ponieważ te zakażenia zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania.

Leczenie polega zwykle na kuracji antybiotykiem działającym na pasożyta, często podawanym przez około cztery tygodnie. Koty z zapaleniem oka mogą też potrzebować przeciwzapalnych kropli do oczu, które chronią oko. Bardzo chore koty mogą wymagać hospitalizacji w celu podania płynów, wsparcia żywieniowego lub opanowania drgawek. Lekarz weterynarii dobierze leki i dawki oraz będzie na bieżąco sprawdzać postępy leczenia.

Objawy takie jak gorączka i ból mięśni często zaczynają ustępować w ciągu kilku dni od rozpoczęcia leczenia. Objawy ze strony oczu i układu nerwowego zwykle reagują wolniej. Rokowanie jest często złe, gdy płuca lub wątroba są poważnie zajęte, zwłaszcza u kotów z osłabionym układem odpornościowym.

Ryzyko dla ludzi i innych zwierząt domowych

Toksoplazmoza może przenosić się ze zwierząt na ludzi. Większość zdrowych dorosłych, którzy się nią zarażą, nie ma żadnych objawów albo przechodzi łagodną chorobę z bólami jak przy grypie i powiększonymi węzłami chłonnymi. Dwie grupy osób wymagają większej ostrożności. Osoba zakażona po raz pierwszy w czasie ciąży lub tuż przed nią może przekazać pasożyta nienarodzonemu dziecku. Dzieci zakażone w ten sposób mogą po urodzeniu wyglądać na zdrowe, a mimo to później rozwinąć problemy, takie jak utrata wzroku. Osoby z osłabionym układem odpornościowym, na przykład z powodu HIV, niektórych rodzajów chemioterapii lub przeszczepu narządu, mogą ciężko zachorować, często z zajęciem mózgu i oczu.

Koty rzadko są bezpośrednim źródłem zakażenia. Duże europejskie badanie z udziałem kobiet w ciąży wykazało, że kontakt z kotami nie był czynnikiem ryzyka. Głównymi źródłami były niedogotowane mięso i kontakt z glebą. Przeniesienie pasożyta przez dotykanie kota jest bardzo mało prawdopodobne, ponieważ zwykle nie utrzymuje się on na sierści. Ugryzienia i zadrapania to również mało prawdopodobna droga zakażenia. Jest bardzo mało prawdopodobne, aby kot, który ma już przeciwciała, ponownie wydalał oocysty.

Psy i wiele innych zwierząt również mogą się zarazić, zwykle przez zjedzenie zakażonego mięsa lub skażonej gleby. Tylko koty i dzikie kotowate wydalają oocysty z kałem.

Bezpieczne nawyki przy kuwecie

Instytucje zdrowia publicznego zalecają kilka nawyków, które zmniejszają ryzyko dla wszystkich domowników. Są one najważniejsze, gdy ktoś jest w ciąży lub ma osłabiony układ odpornościowy.

• Codziennie sprzątaj kuwetę, aby pozbyć się oocyst, zanim staną się zakaźne
• Jeśli jesteś w ciąży lub masz obniżoną odporność, najlepiej, aby kuwetę sprzątał ktoś inny. Jeśli nie ma takiej możliwości, załóż jednorazowe rękawiczki, a potem umyj ręce wodą z mydłem
• Regularnie myj kuwetę detergentem i bardzo gorącą wodą, ponieważ nie wykazano, aby jakikolwiek żwirek zabijał oocysty
• Trzymaj koty w domu, aby nie mogły polować, i podawaj gotową karmę lub dobrze ugotowane jedzenie zamiast surowego mięsa
• Zakładaj rękawiczki do prac w ogrodzie i przykrywaj dziecięce piaskownice, gdy nie są używane
• Poddawaj mięso dokładnej obróbce cieplnej, myj owoce i warzywa oraz czyść deski do krojenia i noże po kontakcie z surowym mięsem

Jeśli ktoś z domowników jest w ciąży, możesz zapytać lekarza weterynarii, czy pomocne byłoby zbadanie kota na obecność przeciwciał. Kot z przeciwciałami miał już kontakt z pasożytem i jest bardzo mało prawdopodobne, aby ponownie go wydalał. Kot bez przeciwciał nadal może się zarazić i przez krótki czas wydalać oocysty, dlatego najważniejsze jest trzymanie go w domu i z dala od surowego mięsa.

Instytucje zdrowia publicznego, takie jak CDC, nie zalecają osobom w ciąży oddawania kota, którego już mają. Porozmawiaj ze swoim lekarzem o swojej sytuacji, w tym o tym, czy badanie krwi ma sens w twoim przypadku.

Uratowane i świeżo adoptowane koty

Koty z ulicy i koty, które wcześniej polowały, częściej miały w przeszłości kontakt z pasożytem Toxoplasma. U dorosłego kota oznacza to zwykle, że faza wydalania oocyst dawno minęła. Młody uratowany kot lub kocię mogą jeszcze nie być zakażone albo mogą być w krótkim okresie wydalania. Codzienne sprzątanie kuwety od pierwszego dnia w domu to w każdym przypadku rozsądny nawyk.

W Paw Squadron pierwsze kroki po każdej akcji ratunkowej prowadzą do lekarza weterynarii i do kąpieli. Wizyta u lekarza weterynarii obejmuje badanie, odrobaczanie i zabieg przeciw pchłom i innym pasożytom. Przed adopcją każdy kot przechodzi badanie, leczenie i szczepienia oraz otrzymuje mikroczip. Dobre nawyki związane z kuwetą nadal mają w domu znaczenie, ponieważ krótką fazę wydalania oocyst łatwo przeoczyć.

CDC zaleca osobom w ciąży lub z osłabionym układem odpornościowym, aby nie adoptowały bezdomnych kotów, zwłaszcza kociąt, ani ich nie dotykały oraz aby w tym czasie nie przyjmowały do domu nowego kota. Jeśli dotyczy to twoich domowników, porozmawiaj z lekarzem i lekarzem weterynarii, zanim adoptujesz zwierzę. Możesz o tym wspomnieć w zgłoszeniu adopcyjnym, a więcej poradników o opiece znajdziesz w dziale PawPedia.