Zaćma u psów: objawy, przyczyny i leczenie

Przyczyny zaćmy

Większość przypadków zaćmy u psów ma podłoże dziedziczne. Zaćma może pojawić się u młodych psów albo w późniejszym wieku. Do ras, u których odnotowano większe ryzyko, należą cocker spaniel amerykański, labrador retriever, pudel, boston terrier, shih tzu, welsh springer spaniel i sznaucery. Zachorować może każdy pies, także mieszaniec.

Cukrzyca to choroba najczęściej związana z zaćmą u psów. Wysoki poziom cukru we krwi zmienia skład chemiczny wnętrza soczewki. Soczewka wchłania wodę, pęcznieje i mętnieje. U większości psów z cukrzycą rozwija się zaćma, często w ciągu pierwszego roku od rozpoznania, nawet gdy cukrzyca jest dobrze kontrolowana. Taka zaćma może powstać szybko.

Inne przyczyny to uraz oka i długotrwały stan zapalny wewnątrz oka. W rzadkich przypadkach zaćma rozwija się u osieroconych szczeniąt karmionych preparatem mlekozastępczym, w którym brakuje niektórych składników odżywczych. Niektóre przypadki zaćmy pojawiają się po prostu z wiekiem.

Zaćma czy naturalne starzenie się

U wielu psów w średnim i starszym wieku pojawia się niebieskawoszare zamglenie w środku soczewki. Nazywa się to stwardnieniem jądra soczewki, czyli sklerozą soczewki. Z biegiem lat soczewka twardnieje i staje się coraz bardziej zbita, dlatego jej środek w pewnym świetle wygląda na zmętniały. To naturalna zmiana związana ze starzeniem się. Psy ze stwardnieniem jądra soczewki zwykle zachowują użyteczne widzenie. Mogą gorzej oceniać bliskie odległości, nie łapać rzuconej im zabawki lub wydawać się niepewne na schodach.

Zaćma to prawdziwe zmętnienie, które blokuje światło. Często wygląda na bielsze lub bardziej kredowe i może zajmować jedno miejsce albo obejmować całą soczewkę. Dla opiekuna obie zmiany mogą wyglądać podobnie, a w tym samym oku mogą występować obie naraz. Lekarz weterynarii odróżni je podczas badania oczu.

Objawy, na które warto uważać

Wczesna zaćma rzadko powoduje wyraźne problemy. Psy w dużym stopniu polegają na węchu i słuchu, więc wiele z nich przystosowuje się do powolnej utraty wzroku. Opiekunowie mogą zauważyć problem dopiero wtedy, gdy zmiany obejmą oba oczy. Objawy to między innymi:

• Białe, szare lub niebieskoszare zmętnienie w źrenicy
• Wpadanie na meble, drzwi lub ściany, zwłaszcza przy słabym świetle lub w nowym miejscu
• Wahanie się na schodach i krawężnikach albo przed wskoczeniem na kanapę lub zeskoczeniem z niej
• Problemy ze złapaniem rzuconej zabawki lub smakołyku
• Trzymanie się bliżej ciebie niż zwykle lub ostrożniejsze poruszanie się na spacerach
• Lepsze widzenie przy jasnym świetle niż przy słabym albo odwrotnie

Niektóre z tych zmian pojawiają się też przy naturalnym starzeniu się, dlatego przyczynę pozwala ustalić badanie oczu.

Jeśli twój pies nagle zaczyna pić znacznie więcej i oddawać dużo więcej moczu, więcej je i traci na wadze, poproś lekarza weterynarii o sprawdzenie, czy nie ma cukrzycy. Zmętnienie oczu, które pojawia się razem z tymi objawami, wymaga szybkiej wizyty.

Jak rozwija się zaćma

Lekarze weterynarii często opisują zaćmę według tego, jaką część soczewki obejmuje. Zaćma początkowa obejmuje niewielką część soczewki i nie wpływa zauważalnie na widzenie. Zaćma niedojrzała obejmuje większy obszar i może zamazywać obraz. Zaćma dojrzała obejmuje całą soczewkę i uniemożliwia użyteczne widzenie tym okiem. Zaćma przejrzała zaczęła się już rozpadać i kurczyć, co może wywołać stan zapalny oka.

Niektóre zaćmy długo pozostają niewielkie. Inne szybko się powiększają, zwłaszcza u psów z cukrzycą.

Kiedy to nagły przypadek

Sama zaćma zwykle nie boli. Kłopoty zaczynają się, gdy białka z soczewki przedostają się do wnętrza oka. Organizm traktuje je jako obce i w oku rozwija się stan zapalny. Nazywa się to zapaleniem błony naczyniowej oka wywołanym przez soczewkę. Nieleczone może podnieść ciśnienie wewnątrz oka i doprowadzić do jaskry, która może być bardzo bolesna i może skończyć się utratą oka. Najlepiej skontaktować się z lekarzem weterynarii tego samego dnia, jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów.

• Zaczerwienione oko, mrużenie oka, łzawienie lub pocieranie oka łapą
• Mgliste, niebieskawe zmętnienie całej przedniej części oka
• Jedno oko wyglądające na większe od drugiego lub stale rozszerzona źrenica
• Nagła ślepota jednego lub obu oczu
• Pies z cukrzycą, który szybko traci wzrok lub sprawia wrażenie chorego

Nagła ślepota może też wynikać z problemów z siatkówką, dlatego zawsze wymaga szybkiego badania.

Jak lekarze weterynarii rozpoznają zaćmę

Lekarz weterynarii zbada oba oczy z użyciem jasnego światła i oftalmoskopu, często po podaniu kropli rozszerzających źrenicę. Zwykle sprawdzi też ciśnienie wewnątrz oka i poszuka oznak stanu zapalnego. Badania krwi i moczu mogą wykazać, czy za zmianą stoi cukrzyca lub inna choroba. Lekarz może skierować cię do weterynaryjnego okulisty, czyli lekarza weterynarii specjalizującego się w chorobach oczu.

Możliwości leczenia

Nie udowodniono, by jakiekolwiek krople do oczu, suplementy czy diety rozpuszczały zaćmę lub spowalniały jej rozwój. Niektóre produkty reklamowane w tym celu mogą ją nawet pogorszyć. Operacja to jedyna metoda leczenia, która usuwa zaćmę. Przed zabiegiem specjalista zwykle wykonuje badania krwi, USG oka i badanie elektrycznej czynności siatkówki, zwane elektroretinogramem. Te badania są ważne, ponieważ usunięcie zaćmy przywraca wzrok tylko wtedy, gdy znajdująca się za nią siatkówka nadal działa.

Standardowa operacja to fakoemulsyfikacja. W znieczuleniu ogólnym chirurg wykonuje maleńkie nacięcie rogówki, rozbija zmętniałą soczewkę za pomocą ultradźwięków i ją usuwa. U większości psów w miejsce dawnej soczewki wszczepia się sztuczną. Gdy operacja się powiedzie, wiele psów znów widzi wkrótce po wybudzeniu. Podawana skuteczność wynosi od około 80 do 95%. Wyniki są zwykle najlepsze, gdy operacja odbywa się, zanim zaćma w pełni dojrzeje i zanim rozwinie się stan zapalny.

Opieka pooperacyjna wymaga zaangażowania. Psy często zostają na noc w lecznicy, a potem w domu noszą kołnierz ochronny, aby nie mogły pocierać oka. Opiekunowie podają krople do oczu według harmonogramu ustalonego przez okulistę, a wizyt kontrolnych jest kilka. Możliwe powikłania to utrzymujący się stan zapalny, jaskra, owrzodzenia rogówki, zakażenie, nowe zmętnienie wokół sztucznej soczewki i odwarstwienie siatkówki.

Operacja nie jest odpowiednia dla każdego psa. Siatkówka może nie działać, pies może mieć inne problemy zdrowotne, a koszty i opieka pooperacyjna mogą przekraczać możliwości rodziny. Pies, któremu nie usunięto zaćmy, nadal wymaga regularnych badań oczu, w tym pomiaru ciśnienia w oku co kilka miesięcy, ponieważ z czasem może rozwinąć się stan zapalny i jaskra. Lekarz weterynarii może zalecić przeciwzapalne krople do oczu, aby chronić oko. U nielicznych młodych psów zaćma częściowo ustępuje samoistnie, gdy materiał soczewki ulega wchłonięciu, ale nie można na to liczyć.

Życie z psem, który słabo widzi

Wiele psów dobrze radzi sobie z utratą wzroku. Poznają swój dom dzięki węchowi, słuchowi i pamięci. Pomaga trzymanie mebli, misek i legowisk w tych samych miejscach oraz odgradzanie schodów i basenów bramkami. Odezwij się do psa, zanim go dotkniesz, i poproś gości, by robili tak samo. W nieznanych miejscach najbezpieczniejsza jest smycz, a krótkie słowo, na przykład „stopień”, przed krawężnikami i schodami może pomóc. Dywaniki o różnej fakturze i mały dzwoneczek na innych zwierzętach również mogą pomóc psu w orientacji. Większość słabo widzących psów nadal cieszy się spacerami, zabawami węchowymi i czasem spędzanym ze swoimi ludźmi.

Dziedziczenie i zapobieganie

Zaćma nie jest zaraźliwa. Nie może przenieść się na inne zwierzęta ani na ludzi. Zaćma dziedziczna może przechodzić z rodziców na szczenięta, dlatego odpowiedzialni hodowcy przed rozmnożeniem psów zlecają badanie ich oczu certyfikowanemu lekarzowi weterynarii uprawnionemu do badań okulistycznych. W Europie badania te prowadzi się w ramach programów badań oczu powiązanych z krajowymi związkami kynologicznymi i klubami ras. Specjaliści odradzają rozmnażanie psów z zaćmą dziedziczną.

Nie ma udowodnionego sposobu zapobiegania zaćmie u konkretnego psa. Regularne badania pomagają lekarzowi weterynarii dostrzec wczesne zmiany w soczewce oraz cukrzycę. Mów o każdej zmianie w wyglądzie oczu psa, nawet niewielkiej. Urazy oczu oraz zaczerwienione, bolesne oczy najlepiej szybko pokazać lekarzowi weterynarii, ponieważ stan zapalny wewnątrz oka może prowadzić do zaćmy i innych uszkodzeń.

Uratowane i świeżo adoptowane psy

Przeszłość uratowanych psów często jest nieznana. Starszy pies może już mieć zmętniałe oczy i nie zawsze wiadomo, czy to naturalne starzenie się, zaćma, czy skutek dawnego urazu lub stanu zapalnego. W Paw Squadron pierwsze przystanki po każdej akcji ratunkowej to lekarz weterynarii i kąpiel; zwierzę jest wtedy badane, odrobaczane i przechodzi zabieg przeciw pchłom i innym pasożytom. Przed adopcją każde zwierzę jest badane, leczone, szczepione i otrzymuje mikroczip.

Jeśli adoptujesz psa ze zmętniałymi oczami, warto w pierwszych tygodniach umówić wizytę u swojego lekarza weterynarii. Poproś go o odnotowanie, jak oczy wyglądają teraz, aby łatwiej było śledzić późniejsze zmiany. Pies z ograniczonym wzrokiem może potrzebować więcej czasu, by poznać nowy dom, dlatego na początku pomaga prosty, niezmienny układ pomieszczeń. Więcej poradników znajdziesz w dziale PawPedia, a psy czekające na dom poznasz na naszej stronie Adopcje.