Nadczynność tarczycy u kotów: objawy, diagnostyka i leczenie

Co jest przyczyną

Tarczyca ma dwa małe płaty, po jednym z każdej strony tchawicy. U większości kotów z nadczynnością tarczycy łagodny guz lub rozrost tkanki tarczycy zaczyna wytwarzać nadmiar hormonu. W około 70% przypadków zmienione są oba płaty. Rak tarczycy występuje u kotów rzadko i odpowiada tylko za około 2 na 100 przypadków.

Wciąż nie wiadomo, dlaczego ta tkanka się zmienia. Naukowcy badali możliwe związki z dietą i z niektórymi chemikaliami obecnymi w domach, takimi jak pewne środki zmniejszające palność, ale nie udowodniono żadnej jednej przyczyny. Wiek to najwyraźniejszy czynnik ryzyka. Choroba rzadko występuje u kotów młodszych niż 7 lat, a średni wiek w chwili rozpoznania to około 12 lat. Samce i samice chorują równie często.

Objawy, na które warto uważać

Objawy zwykle narastają powoli przez tygodnie lub miesiące. Opiekunowie często przypisują je starości, dlatego u wielu kotów chorobę rozpoznaje się później, niż byłoby to możliwe. Zwracaj uwagę na te zmiany, zwłaszcza u kota w wieku powyżej 7 lat.

• Utrata masy ciała, mimo że kot je dobrze lub więcej niż zwykle
• Duży apetyt, czasem z żebraniem o jedzenie lub jego podkradaniem
• Picie większej ilości wody i oddawanie większej ilości moczu
• Niepokój, chodzenie tam i z powrotem lub więcej energii, niż zwykle mają koty w tym wieku
• Głośne miauczenie, często w nocy
• Drażliwość lub nowe przejawy złego humoru
• Wymioty, biegunka lub więcej kału niż zwykle
• Zmierzwiona, zaniedbana sierść
• Szybkie bicie serca lub przyspieszony oddech

U niewielkiej części kotów obraz jest odwrotny. Tracą apetyt, stają się osowiałe lub słabe i więcej śpią. Większość z nich nadal traci na wadze. W obu postaciach pierwszą wskazówką jest często powolna utrata masy ciała. Ważenie starszego kota w domu raz w miesiącu albo przy każdej wizycie u lekarza weterynarii ułatwia zauważenie tendencji spadkowej.

Wpływ na serce, oczy i nerki

Nadmiar hormonu tarczycy zmusza serce do cięższej pracy. Tętno pozostaje wysokie, a z czasem mięsień sercowy może się pogrubić. Bez leczenia może to prowadzić do niewydolności serca. Około 1 na 5 kotów z nadczynnością tarczycy ma też wysokie ciśnienie krwi, które może uszkodzić oczy, nerki, serce i mózg. W oczach może ono powodować krwawienie do siatkówki lub odwarstwienie siatkówki, co może prowadzić do nagłej ślepoty. Zmiany w sercu i wysokie ciśnienie krwi mogą się poprawić, gdy czynność tarczycy znajdzie się pod kontrolą.

Choroba nerek również często występuje u starszych kotów, a obie choroby często pojawiają się razem. Nadmiar hormonu może sprawić, że parametry nerkowe w badaniach krwi wyglądają lepiej, niż wynikałoby to z rzeczywistego stanu nerek. Gdy czynność tarczycy znajdzie się pod kontrolą, może ujawnić się problem z nerkami, który istniał od początku. To znane zjawisko i jeden z powodów, dla których lekarze weterynarii uważnie monitorują leczone koty.

Kiedy to nagły przypadek

Nadczynność tarczycy zwykle rozwija się powoli. Kot z opisanymi wyżej objawami powinien wkrótce trafić do lekarza weterynarii, a kilka powikłań wymaga pomocy tego samego dnia. Skontaktuj się z lekarzem weterynarii od razu, jeśli twój kot ma którykolwiek z tych objawów.

• Szybki lub utrudniony oddech albo oddychanie z otwartym pyskiem
• Nagła ślepota, wpadanie na przedmioty lub rozszerzone źrenice, które nie zwężają się w świetle
• Zapaść, silne osłabienie lub niezdolność do utrzymania się na nogach
• Odmawianie wszelkiego jedzenia przez dobę lub dłużej albo powtarzające się wymioty

Jeśli twój kot już przyjmuje leki przeciwtarczycowe, zadzwoń do lekarza weterynarii, gdy przestaje jeść, drapie się po pyszczku aż do podrażnienia skóry, ma żółte dziąsła lub oczy albo pojawiają się u niego nietypowe siniaki lub krwawienia. Poważne skutki uboczne są nieczęste i zwykle występują w pierwszych tygodniach leczenia. Mimo to wymagają szybkiej kontroli.

Jak lekarze weterynarii stawiają diagnozę

Lekarz weterynarii zapyta o apetyt, masę ciała, pragnienie i zachowanie, a następnie zbada kota. U wielu kotów z nadczynnością tarczycy lekarz może wyczuć powiększony płat tarczycy na szyi, choć niewielki guzek w tym miejscu znajduje się czasem także u kotów z prawidłowym poziomem hormonów tarczycy. Może też być słyszalne szybkie bicie serca, szmer sercowy lub nieregularny rytm.

U większości kotów rozpoznanie potwierdza badanie krwi na główny hormon tarczycy, zwany T4. U około 5–10% chorych kotów wynik mieści się w zakresie normy. Jest to bardziej prawdopodobne na wczesnym etapie choroby lub gdy występuje inna choroba. Lekarz weterynarii może wtedy powtórzyć badanie kilka tygodni później, dodać pokrewne badanie zwane wolną T4 albo zaproponować scyntygrafię tarczycy w specjalistycznym ośrodku.

Lekarze weterynarii oceniają też ogólny stan kota. Zwykle oznacza to ogólne badania krwi, badanie moczu i pomiar ciśnienia krwi. Badania serca mogą być zalecane, jeśli występuje szmer lub zmiana w oddychaniu. Przy okazji wyklucza się inne przyczyny utraty masy ciała przy dobrym apetycie, takie jak cukrzyca, choroby jelit i pasożyty.

Możliwości leczenia

Istnieją cztery główne metody leczenia. Każda ma zalety i ograniczenia, a najlepszy wybór zależy od wieku kota, innych problemów zdrowotnych, kosztów i tego, co jest dostępne w twojej okolicy. Lekarz weterynarii pomoże ci je porównać.

Leki przeciwtarczycowe kontrolują wytwarzanie hormonu, ale nie prowadzą do wyleczenia, dlatego zwykle podaje się je codziennie do końca życia. Są dostępne w postaci tabletek lub płynu, a niektórym kotom można podawać żel wchłaniany przez skórę. Potrzebne są regularne badania krwi – gdy stan kota jest już stabilny, często co 3–6 miesięcy. Nieprawidłowa tkanka wciąż powoli rośnie, więc dawka leku może z czasem wymagać zmiany.

Leczenie jodem radioaktywnym to jednorazowy zabieg, który niszczy nadczynną tkankę. Wyleczenie udaje się u około 95% kotów. Takie leczenie oferują wyłącznie ośrodki posiadające specjalne zezwolenia. Kot jest przez pewien czas radioaktywny, dlatego zostaje w szpitalu od kilku dni do kilku tygodni, w zależności od dawki i miejscowych przepisów. Ośrodek wyjaśni, jak przez pewien czas po powrocie kota do domu, często przez około dwa tygodnie, ograniczać bliski kontakt i postępować ze żwirkiem z kuwety.

Operacja polega na usunięciu zmienionej tkanki tarczycy i również może wyleczyć chorobę. Ryzyko obejmuje znieczulenie starszego kota, które jest trudniejsze, gdy choroba objęła serce, oraz uszkodzenie sąsiednich przytarczyc, które regulują poziom wapnia. Przed operacją stan kota zwykle stabilizuje się lekami. Choroba może powrócić, jeśli pozostanie część nieprawidłowej tkanki.

Weterynaryjna dieta o obniżonej zawartości jodu działa, ponieważ tarczyca potrzebuje jodu do wytwarzania hormonu. Działa tylko wtedy, gdy kot nie je nic innego. Nie wolno więc podawać smakołyków niezatwierdzonych przez lekarza weterynarii, jedzenia innych zwierząt ani resztek ze stołu, a kot nie może polować. Niektórym kotom ta karma nie smakuje, a karmienie może być trudne w domu z kilkoma kotami, więc zapytaj lekarza weterynarii, jak to zorganizować.

Ponieważ leczenie tarczycy może ujawnić chorobę nerek, lekarze weterynarii często zaczynają od metody, którą można przerwać lub dostosować, na przykład od leków. Jeśli nerki pozostają stabilne, można rozważyć leczenie trwałe. Niezależnie od wyboru ważne są wizyty kontrolne. Lekarz weterynarii ponownie sprawdzi poziom hormonów tarczycy, parametry nerkowe i ciśnienie krwi. Czasami po leczeniu poziom hormonów tarczycy spada zbyt nisko. Może to obciążać nerki, dlatego lekarz weterynarii zwraca na to uwagę i dostosowuje plan. Przy regularnych kontrolach większość kotów odzyskuje masę ciała i ma się dobrze.

Zapobieganie i zaraźliwość

Nie jest znany sposób zapobiegania nadczynności tarczycy. Najlepszą ochroną jest wczesne wykrycie choroby, zanim dojdzie do uszkodzenia serca, oczu lub nerek. U kotów w wieku 7 lat i starszych zaleca się coroczne badania krwi i moczu, a wielu lekarzy weterynarii radzi, by starsze koty przechodziły badania kontrolne dwa razy w roku.

Nadczynność tarczycy nie jest zaraźliwa. Wynika ze zmiany we własnej tarczycy kota, więc nie może przenieść się na inne koty, psy ani ludzi. Jedynym szczególnym środkiem ostrożności jest krótki okres ograniczonego kontaktu po leczeniu jodem radioaktywnym. Psy rzadko chorują na nadczynność tarczycy, a jej przyczyny i leczenie są inne, dlatego ten poradnik dotyczy kotów.

Starsze uratowane koty i nowi opiekunowie

Wśród ratowanych zwierząt są też starsze koty, a ich historia często jest nieznana. W Paw Squadron po każdej akcji ratunkowej zaczynamy od wizyty u lekarza weterynarii i kąpieli, a każde zwierzę jest badane, odrobaczane i przechodzi zabieg przeciw pchłom i innym pasożytom. Przed adopcją każde zwierzę otrzymuje też leczenie, szczepienia i mikroczip. Utrata masy ciała u niedawno uratowanego kota może mieć wiele przyczyn, takich jak pasożyty lub długi okres bez wystarczającej ilości jedzenia.

Jeśli adoptujesz kota w wieku powyżej 7 lat, zapytaj swojego lekarza weterynarii o wyjściowe badania krwi i moczu w pierwszych miesiącach i regularnie waż kota. Kot, który dobrze je, ale po okresie adaptacji wciąż traci na wadze, powinien zostać zbadany, a tarczyca to jedna z pierwszych rzeczy, które lekarze weterynarii sprawdzają u starszego kota. U większości kotów nadczynność tarczycy da się opanować. Koty szukające domu poznasz na naszej stronie Adopcje, a więcej poradników o zdrowiu kotów znajdziesz w dziale PawPedia.