Zapalenie jamy ustnej u kotów: objawy, przyczyny i leczenie

Objawy, na które warto uważać

Objawy często narastają powoli. Wielu opiekunów najpierw zauważa zmianę w tym, jak kot je, zanim w ogóle zajrzą mu do pyska.

• Nieprzyjemny zapach z pyska
• Ślinienie się lub mokry podbródek
• Miauczenie z bólu lub wzdrygnięcie się przy ziewaniu lub jedzeniu
• Podchodzenie do miski z jedzeniem i wycofywanie się, zanim kot cokolwiek zje
• Wypadanie jedzenia z pyska lub trudności z połykaniem
• Jedzenie mniejszych ilości i utrata masy ciała
• Zaniedbana lub skołtuniona sierść, ponieważ wylizywanie się sprawia ból
• Powiększone węzły chłonne pod żuchwą

Gdy delikatnie uniesiesz wargę, dziąsła mogą być jaskrawoczerwone, obrzęknięte lub wyglądać jak otarte do żywego. Wiele kotów z zapaleniem jamy ustnej nie pozwala na to, a otwieranie pyska na siłę może sprawić im ból. Lekarz weterynarii może bezpiecznie zbadać jamę ustną.

Kiedy to nagły przypadek

Zapalenie jamy ustnej jest zwykle problemem długotrwałym, ale niektóre sytuacje wymagają wizyty u lekarza weterynarii jeszcze tego samego dnia. Zadzwoń do lecznicy, jeśli twój kot przestał jeść lub pić, wydaje się osłabiony lub odwodniony, silnie krwawi z jamy ustnej albo ma obrzęknięty pysk. U kotów, które nie jedzą, może rozwinąć się poważna choroba wątroby zwana lipidozą wątrobową, a koty z nadwagą są bardziej narażone. Kot, który odmawia jakiegokolwiek jedzenia, powinien szybko trafić do lekarza weterynarii.

Nagłe owrzodzenia lub oparzenia w jamie ustnej również wymagają pilnej pomocy. Mogą się pojawić, gdy kot ugryzie przewód elektryczny lub poliże domowy środek chemiczny. Owrzodzenia w jamie ustnej może wywoływać także niewydolność nerek, która sama w sobie wymaga szybkiego leczenia.

Co jest przyczyną

Dokładna przyczyna wciąż nie jest znana. Według głównej teorii układ odpornościowy reaguje nadmiernie na płytkę nazębną, czyli warstwę bakterii odkładającą się na zębach. Organizm odpowiada znacznie silniejszym stanem zapalnym, niż zwykle wywołałaby płytka, a tkanki jamy ustnej ulegają przy tym uszkodzeniu.

Z tą chorobą wiąże się kilka zakażeń. Kaliciwirus kotów, częsta przyczyna zakażeń górnych dróg oddechowych u kotów, występuje u kotów z zapaleniem jamy ustnej znacznie częściej niż u zdrowych kotów. W niektórych badaniach niemal każdy chory kot był długotrwałym nosicielem. Powiązany jest też wirus niedoboru immunologicznego kotów (FIV), a zapalenie dziąseł i jamy ustnej często występuje u kotów zakażonych FIV. W niektórych przypadkach stwierdzano również wirusa białaczki kotów (FeLV), herpeswirusa kotów i bakterie z rodzaju Bartonella. Żaden z tych czynników nie wyjaśnia wszystkich przypadków, a wiele kotów jest nosicielami kaliciwirusa i nigdy nie choruje na zapalenie jamy ustnej.

Świeże zakażenie kaliciwirusem może też wywoływać bolesne owrzodzenia na języku i dziąsłach, zwykle przez krótki czas. To inny problem niż przewlekłe zapalenie jamy ustnej, a lekarz weterynarii weźmie go pod uwagę razem z innymi przyczynami opisanymi wyżej.

Uratowane i świeżo adoptowane koty

Kaliciwirus łatwo się szerzy wszędzie tam, gdzie wiele kotów żyje blisko siebie, na przykład w schroniskach, hodowlach i ulicznych koloniach kotów. Zakażone koty wydalają wirusa ze śliną i wydzieliną z nosa – większość przez co najmniej miesiąc, a nieliczne przez lata. Na suchych powierzchniach wirus może zachować zakaźność do miesiąca. FIV przenosi się głównie przez głębokie rany po ugryzieniach, dlatego częściej występuje u kotów, które wędrują i biją się, zwłaszcza u niekastrowanych samców. Wiele uratowanych kotów pochodzi właśnie z takich środowisk.

W Paw Squadron pierwsze przystanki po każdej akcji ratunkowej to lekarz weterynarii i kąpiel. Przed adopcją każde zwierzę przechodzi badanie i leczenie oraz otrzymuje szczepienia i mikroczip. Gdy adoptujesz kota, zapytaj, co lekarz weterynarii zauważył w jego jamie ustnej i czy kot był badany w kierunku FIV i FeLV. Zaplanuj w pierwszych tygodniach wizytę u własnego lekarza weterynarii i poproś o sprawdzenie dziąseł oraz tylnej części jamy ustnej.

Jak lekarze weterynarii stawiają diagnozę

Rozpoznanie opiera się głównie na tym, co lekarz weterynarii widzi w jamie ustnej, zwłaszcza na stanie zapalnym w jej tylnej części. Jama ustna często jest zbyt bolesna, aby dokładnie ją obejrzeć, gdy kot jest przytomny, dlatego sedacja lub znieczulenie ogólne są tu powszechne.

Badania krwi i moczu pozwalają wykryć chorobę nerek i inne schorzenia, które mogą wpływać na jamę ustną. Testy na FIV i FeLV zwykle wchodzą w zakres diagnostyki, a niektórzy lekarze weterynarii badają też obecność kaliciwirusa. Zdjęcia rentgenowskie zębów pokazują uszkodzenia korzeni i kości, których nie widać z zewnątrz. Jeśli tkanka wygląda nietypowo albo zmiany obejmują tylko jedną stronę jamy ustnej, lekarz weterynarii może pobrać mały wycinek tkanki, czyli wykonać biopsję, aby wykluczyć raka jamy ustnej, który może wyglądać podobnie.

Jak wygląda leczenie

Leczenie ma na celu opanowanie bólu i usunięcie tego, na co reaguje układ odpornościowy. U większości kotów najlepsze długoterminowe efekty daje usunięcie zębów. W zależności od umiejscowienia stanu zapalnego lekarz weterynarii usuwa albo wszystkie zęby położone za kłami, albo wszystkie zęby bez wyjątku. Następnie wykonuje się zdjęcia rentgenowskie zębów, aby potwierdzić, że nie pozostały żadne fragmenty korzeni, ponieważ pozostawione korzenie mogą podtrzymywać stan zapalny w jamie ustnej.

Wielu opiekunom trudno to początkowo zaakceptować. Większość kotów dobrze je bez zębów, gdy jama ustna się zagoi. Gdy ekstrakcję przeprowadza się we wczesnym stadium choroby, u 60–80% kotów następuje znaczna poprawa lub koty wydają się wyleczone. U niektórych kotów poprawa następuje powoli, w ciągu tygodni lub miesięcy, a niektóre nadal potrzebują potem leków, aby utrzymać stan zapalny pod kontrolą.

Same leki mogą przez jakiś czas pomagać. Lekarz weterynarii może przepisać leki przeciwbólowe, leki przeciwzapalne, antybiotyki oraz antyseptyczne płyny do płukania lub żele. Steroidy mogą łagodzić stan zapalny, ale przy wielokrotnym stosowaniu zwykle działają słabiej. Koty, które przed zabiegiem długo przyjmują leki, zwykle gorzej reagują na ekstrakcję, dlatego warto wcześnie porozmawiać z lekarzem weterynarii o leczeniu chirurgicznym. U kotów, które nie reagują w pełni na leczenie, lekarze weterynarii czasem dodają terapie wyciszające odpowiedź układu odpornościowego. Bardzo chore koty, które odmawiają jedzenia, mogą wymagać pobytu w lecznicy z płynoterapią lub tymczasową sondą do karmienia.

Leki przeciwbólowe dla ludzi mogą być dla kotów bardzo niebezpieczne. Prosimy, podawaj tylko to, co przepisze lekarz weterynarii.

Miękka mokra karma jest łatwiejsza do jedzenia, gdy jama ustna jest obolała lub się goi. Leki i płyny do płukania działają najlepiej, gdy podaje się je zgodnie z instrukcjami lekarza weterynarii. Zwykle zaleca się wizyty kontrolne, ponieważ u niektórych kotów plan leczenia trzeba dostosowywać przez kilka miesięcy. Jeśli twój kot ma jeszcze część zębów, codzienne szczotkowanie zębów może pomóc ograniczać płytkę nazębną, gdy jama ustna przestanie boleć. Zapytaj lekarza weterynarii, kiedy można bezpiecznie zacząć.

Ryzyko dla innych zwierząt i ludzi

Uważa się, że zapalenie jamy ustnej wywołuje reakcja układu odpornościowego samego kota. Niektóre z powiązanych z nim zakażeń są jednak zaraźliwe i przenoszą się między kotami. Kaliciwirus przenosi się przez ślinę i wydzielinę z nosa, a także przez wspólne miski, posłania i dłonie. FIV przenosi się głównie przez ugryzienia. Żaden z tych wirusów nie zakaża ludzi ani psów. Jeśli masz inne koty, warto często myć miski i prać posłania. Zapytaj lekarza weterynarii, który środek dezynfekujący działa na kaliciwirusa, ponieważ przetrwa on działanie wielu popularnych środków czystości.

Jak zmniejszyć ryzyko

Nie ma pewnego sposobu na zapobieganie zapaleniu jamy ustnej, ponieważ jego przyczyna nie jest w pełni poznana. Poniższe kroki mogą zmniejszyć ryzyko powiązanych z nim zakażeń.

• Dbanie o aktualne szczepienia. Szczepionka podstawowa dla kotów obejmuje kaliciwirusa. Zwykle chroni przed zachorowaniem, choć nie zawsze zapobiega zakażeniu.
• Rozmowa z lekarzem weterynarii o testach na FIV i FeLV, zanim nowy kot pozna twoje pozostałe koty, oraz powolne zapoznawanie nowych kotów.
• Sterylizacja lub kastracja oraz trzymanie kotów w domu lub w zabezpieczonej przestrzeni na zewnątrz, co ogranicza bójki i ugryzienia.
• Utrzymywanie kotów w małych, stałych grupach, gdy tylko to możliwe.
• Coroczne badanie kontrolne obejmujące obejrzenie jamy ustnej oraz szczotkowanie zębów kota, jeśli kot na to pozwala.

Zapalenie jamy ustnej może być chorobą długotrwałą, ale przy odpowiednim planie leczenia wiele kotów znów czuje się komfortowo. Jeśli masz pytania o zdrowie kota, którego chcesz adoptować, wyślij zgłoszenie adopcyjne. Więcej poradników o opiece nad kotami znajdziesz w dziale PawPedia.